فهرست مطالب
بازی پانتومیم یکی از پرخندهترین بازیهای دورهمی است که تقریبا هر جمعی، از کودکان دبستانی تا پدربزرگها، میتواند با هم بازی کند. یک نفر بدون حرف زدن، فقط با حرکت و ادا، کلمهای را نشان میدهد و همتیمیهایش باید در زمان محدود حدسش بزنند. در ابزار بالا تعداد تیمها، زمان هر نوبت و دستههای کلمات را انتخاب کنید و بازی را شروع کنید. بازیگر گوشی را میگیرد، روی نمایش کلمه میزند و کلمه را مخفیانه میبیند. با هر حدس درست دکمهٔ درست و برای رد کردن کلمه دکمهٔ بعدی را میزند. زمانسنج روی صفحه میچرخد و امتیاز تیمها خودکار حساب میشود. نیازی به کاغذ و قلم و فکر کردن به کلمه نیست؛ ۴۷۰ کلمهٔ آماده در نُه دسته منتظر شماست.
راهنمای استفاده از بازی پانتومیم
- تعداد تیمها، زمان هر نوبت و دستههای کلمات را انتخاب کنید.
- بازیگر گوشی را میگیرد، روی «نمایش کلمه» میزند و بدون حرف زدن آن را اجرا میکند.
- با هر حدس درست «درست» و برای رد کردن «بعدی» را بزنید؛ امتیاز تیمها خودکار محاسبه میشود.
بازی پانتومیم چطور بازی میشود؟
جمع به دو یا چند تیم تقسیم میشود. در هر نوبت، یک نفر از یک تیم بازیگر است. او کلمهای را که روی گوشی میبیند، بدون حرف زدن و فقط با حرکتهای بدن، اجرا میکند و همتیمیهایش حدس میزنند. وقتی کلمه درست حدس زده شد، بازیگر دکمهٔ درست را میزند و کلمهٔ بعدی میآید؛ تا وقتی زمان نوبت تمام شود. هر کلمهٔ درست یک امتیاز دارد. سپس گوشی به تیم بعد میرسد و یکی از اعضای آن بازیگر میشود. بازی تا تعداد نوبت مشخص یا رسیدن یک تیم به امتیاز هدف ادامه پیدا میکند.

در ابزار، زمان هر نوبت را میتوانید ۴۵ ثانیه، یک دقیقه، یک و نیم دقیقه یا دو دقیقه بگذارید. برای جمعهای تازهکار و کلمههای سخت، زمان بیشتر مناسبتر است و برای بازیکنان باتجربه، زمان کوتاهتر هیجان را بیشتر میکند. نقش بازیگر را در هر تیم بچرخانید تا همه یک بار جلوی جمع بیایند.
قوانین پانتومیم
قاعدهٔ اصلی ساده است: بازیگر نباید هیچ صدایی دربیاورد. حرف زدن، زمزمه، صدای حیوانات، سوت و هر صدایی ممنوع است. نوشتن کلمه در هوا یا روی کاغذ، نشان دادن حروف با انگشت و لب زدن کلمه هم ممنوع است. اشاره مستقیم به اشیای اطراف، مثلا نشان دادن ساعت دیواری برای کلمهٔ ساعت، در بیشتر قواعد خانگی مجاز نیست، چون بازی را بیش از حد آسان میکند. همتیمیها میتوانند هر چقدر بخواهند حدس بزنند و بلند حرف بزنند.
قواعد پانتومیم در خانوادههای مختلف کمی متفاوت است؛ مثلا اینکه آیا میشود با انگشت تعداد کلمهها را نشان داد یا نه، یا اینکه تیم مقابل هم میتواند حدس بزند یا نه. پیش از شروع بازی، این جزئیات را با هم توافق کنید تا وسط بازی بحث پیش نیاید. یک داور بیطرف، که از هیچ تیمی نیست، میتواند تخلفها را اعلام کند.
اشارههای قراردادی رایج
بازیکنان باتجربهٔ پانتومیم مجموعهای از اشارههای قراردادی دارند که کار را سریعتر میکند. برای اعلام دستهٔ کلمه، اشارههای رایجی وجود دارد: چرخاندن دست کنار سر مثل دوربین قدیمی برای فیلم، باز و بسته کردن دستها مثل کتاب برای کتاب، و حرکت دست جلوی دهان مثل حرف زدن برای ضربالمثل. نشان دادن تعداد کلمهها با انگشت، سپس نشان دادن اینکه کدام کلمه را اجرا میکنید، به تیم کمک میکند تصویر کلی را بسازد.
اشارههای مفید دیگر شامل گرفتن نرمهٔ گوش به معنای «همقافیه با» است؛ یعنی کلمهای که میخواهم با این کلمه همآواست. دستها را از هم باز کردن به معنای «بلندترش کن» یا شکل کاملتر کلمه و نزدیک کردن دستها به معنای «کوتاهترش کن». وقتی همتیمی نزدیک به جواب است، با اشاره به او و حرکت دست به سمت خود، بفهمانید که «ادامه بده، نزدیکی». این اشارهها را پیش از بازی با هم مرور کنید، بهویژه اگر تازهواردی در جمع است.
جدول زیر رایجترین اشارههای قراردادی را خلاصه کرده است. پیش از بازی، آن را با جمع مرور کنید.
| اشاره | معنی رایج |
|---|---|
| چرخاندن دست کنار سر مثل دوربین قدیمی | فیلم یا سریال |
| باز و بسته کردن دو دست مثل کتاب | کتاب |
| حرکت دست جلوی دهان مثل حرف زدن | ضربالمثل یا جمله |
| نشان دادن تعداد با انگشت | تعداد کلمهها |
| گذاشتن انگشتها روی ساعد | تعداد بخشها یا هجاهای یک کلمه |
| گرفتن نرمهٔ گوش | همقافیه با این کلمه |
| دور کردن دستها از هم | شکل بلندتر یا کاملتر کلمه |
| نزدیک کردن دستها | شکل کوتاهتر کلمه |
| اشاره به حدسزننده و چرخاندن دست | نزدیکی، ادامه بده |
دستههای کلمات ابزار
ابزار نُه دستهٔ کلمه دارد که میتوانید هر ترکیبی از آنها را انتخاب کنید. فیلم و سریال با شصت عنوان، شامل فیلمها و سریالهای ایرانی و چند اثر شناختهشدهٔ جهانی است که اغلب جذابترین دسته برای بزرگسالان است. ضربالمثل با پنجاه مثل فارسی، سختترین و خندهدارترین دسته است. حیوانات، اشیا و غذا و خوراکی هر کدام شصت کلمه دارند و آسانترند. مشاغل، ورزش و فعالیت، مکانها و شخصیتها و مشاهیر هر کدام پنجاه کلمه دارند.

در هر بازی، کلمههایی که آمدهاند کنار گذاشته میشوند تا تکراری نیایند. اگر جمع شما دستهای را دوست ندارد یا برای سن بازیکنان مناسب نیست، تیک آن را بردارید. ترکیب یک دستهٔ سخت مثل ضربالمثل با چند دستهٔ آسان، تعادل خوبی بین چالش و جریان بازی میسازد.
چطور ضربالمثل را اجرا کنیم؟
ضربالمثل سختترین دستهٔ پانتومیم است، چون جملهای چندکلمهای و اغلب استعاری است. ترفند اصلی، شکستن جمله به کلمههای قابل اجراست. ابتدا با اشارهٔ ضربالمثل و تعداد کلمهها شروع کنید، سپس سراغ کلمههایی بروید که تصویر روشنی دارند. مثلا در «آب از سرش گذشته»، اجرای آب و سر آسانتر از «گذشته» است؛ وقتی تیم آب و سر را گفت، معمولا بقیه را خودشان کامل میکنند. در بسیاری از ضربالمثلها، گفتن دو سه کلمهٔ کلیدی کافی است تا ذهن آشنای فارسیزبان، بقیه را پیدا کند.
ترفند دیگر، اجرای موقعیتی است که ضربالمثل در آن به کار میرود. برای «از این ستون به آن ستون فرج است»، میتوانید کسی را نشان دهید که از ستونی به ستون دیگر میرود و نفس راحت میکشد. این روش برای ضربالمثلهایی که کلمههایشان سختاند، کارآمدتر است.
چطور فیلم را اجرا کنیم؟
برای نام فیلم و سریال، با اشارهٔ دوربین شروع کنید و تعداد کلمهها را نشان دهید. اگر نام فیلم کلمههای قابل اجرا دارد، کلمهبهکلمه پیش بروید. اگر ندارد، صحنه یا شخصیت مشهوری از فیلم را اجرا کنید؛ مثلا حرکت یا تکیهکلام مشهور یک شخصیت که همه به خاطر دارند، البته بدون صدا. برای فیلمهایی که نامشان یک کلمهٔ انتزاعی است، گاهی سادهترین راه، اجرای کلمهای همآوا یا همقافیه با آن است.
اگر تیم شما فیلم را نمیشناسد، بیدلیل وقت را هدر ندهید؛ دکمهٔ بعدی را بزنید و سراغ کلمهٔ بعد بروید. در بیشتر قواعد، رد کردن امتیاز منفی ندارد و فقط زمان میگیرد.
ترفندهای بازیگر خوب
بازیگر خوب، پیش از شروع اجرا یکی دو ثانیه فکر میکند که مهمترین تصویر کلمه چیست. برای فیل، خرطوم؛ برای زرافه، گردن بلند؛ برای دندانپزشک، باز کردن دهان بیمار. حرکتهای بزرگ و واضح بهتر از حرکتهای ریز دیده میشوند. اگر تیم مسیر اشتباهی را دنبال میکند، با تکان دادن سر یا دست، سریع بگویید «نه» و تصویر دیگری را امتحان کنید. وقتی کسی نزدیک به جواب است، به او اشاره کنید تا دیگران هم روی همان مسیر فکر کنند.
حدسزنندهٔ خوب هم بلند و سریع فکر میکند. هر چیزی که به ذهنتان میرسد را بگویید، حتی اگر مطمئن نیستید؛ بازیگر از واکنش به حدسهای شما، مسیر را نشان میدهد. همتیمیها بهتر است حدسهای یکدیگر را تکمیل کنند، نه اینکه همه همزمان دنبال جوابهای متفاوت بروند.
پانتومیم برای کودکان
پانتومیم برای کودکان، علاوه بر سرگرمی، مهارتهای ارزشمندی میسازد: بیان بدنی، تخیل، کار تیمی و شجاعت اجرا جلوی جمع. برای کودکان، دستههای آسان مثل حیوانات، اشیا، غذا و ورزش را انتخاب کنید و زمان نوبت را طولانیتر بگذارید. کودکان خردسالتر که هنوز خواندن بلد نیستند، میتوانند با کمک یک بزرگتر که کلمه را در گوششان میگوید، بازیگر شوند.
در بازی خانوادگی، تیمها را ترکیبی از بزرگترها و کودکان بسازید تا هیچ تیمی خیلی قویتر نباشد. تشویق کودکان برای اجرای کلمههای ساده، حتی اگر اجرایشان ناقص باشد، تجربهٔ خوشایندی از اجرا جلوی جمع برای آنها میسازد.
پانتومیم در شب یلدا و مهمانیها
شب یلدا، دورهمیهای نوروزی و مهمانیهای خانوادگی، موقعیتهای کلاسیک بازی پانتومیماند. بازیای که جمع را از گوشیهای شخصی جدا میکند و همه را دور هم میخنداند، در این شبها ارزش زیادی دارد. اگر جمع بزرگ است، بیش از دو تیم بسازید تا انتظار هر تیم برای نوبتش کوتاهتر شود. اگر بعد از پانتومیم بازی دیگری خواستید، بازی جاسوس هم با یک گوشی اجرا میشود و برای جمعهای پنج نفره به بالا هیجانانگیز است.
نسخههای دیگر پانتومیم
پانتومیم نسخههای مختلفی دارد که میتوانید برای تنوع امتحان کنید. در نسخهٔ نقاشی، بازیگر بهجای حرکت، کلمه را روی کاغذ نقاشی میکند، بدون نوشتن حرف و عدد. در نسخهٔ زنجیرهای، کلمه فقط به نفر اول نشان داده میشود؛ او آن را برای نفر دوم اجرا میکند، نفر دوم برای سوم و همینطور تا آخر، و نفر آخر باید حدس بزند. تغییر کلمه در طول زنجیره، اغلب نتیجههای بسیار خندهداری دارد. در نسخهٔ سریع، هر تیم در زمان مشخص هرچه بیشتر کلمه حدس میزند و رد کردن هم امتیاز منفی دارد.
یک نسخهٔ دیگر که برای جمعهای کوچک مناسب است، پانتومیم بدون تیم است: هر کس به نوبت بازیگر میشود و هر کسی که اول حدس بزند، امتیاز میگیرد. در این نسخه، هم بازیگر و هم حدسزنندهٔ برنده امتیاز میگیرند تا بازیگر انگیزه داشته باشد واضح اجرا کند.
پانتومیم در کلاس و آموزش
معلمها از پانتومیم برای مرور واژهها، بهویژه در کلاسهای زبان خارجی، استفاده میکنند. دانشآموز واژهای را اجرا میکند و بقیه باید آن را به زبان مورد نظر بگویند. این روش واژه را با حرکت و تصویر در ذهن ثبت میکند و یادگیری را عمیقتر میکند. در کلاسهای ادبیات هم، اجرای ضربالمثلها و شخصیتهای داستانی، درس را زندهتر میکند.
برای کلاس، کلمهها را متناسب با درس انتخاب کنید یا از دستههای عمومی ابزار استفاده کنید. تقسیم کلاس به تیمها و ثبت امتیاز روی تخته، رقابتی سالم میسازد. دانشآموزان خجالتی را تشویق کنید اما مجبور نکنید؛ برخی ترجیح میدهند اول حدسزننده باشند و بعد بازیگر.
پانتومیم و مهارتهای ارتباطی
پانتومیم، بیآنکه بازیکنان متوجه شوند، مهارتهای ارتباطی را تمرین میدهد. بازیگر یاد میگیرد که پیام را به سادهترین و روشنترین تصویر تبدیل کند و به واکنش مخاطب توجه کند؛ همان مهارتی که در ارائه، تدریس و حتی گفتوگوی روزمره به کار میآید. حدسزننده هم یاد میگیرد به زبان بدن دقیق نگاه کند و از نشانههای کوچک، معنا بسازد. بسیاری از دورههای آموزش بازیگری و سخنرانی، تمرینهایی شبیه پانتومیم دارند. پانتومیم همچنین یادآوری میکند که بخش بزرگی از ارتباط انسانی، بیکلام است؛ حالت چهره، حرکت دست و زبان بدن، اغلب پیش از کلمهها پیام را میرسانند. کسی که در پانتومیم ماهر میشود، در زندگی روزمره هم به این پیامهای بیکلام حساستر میشود و در گفتوگو، دیگران را بهتر میفهمد.
امتیازدهی و تعیین برنده
ابزار امتیاز هر تیم را خودکار نگه میدارد؛ هر کلمهٔ درست یک امتیاز. پیش از شروع، تعیین کنید بازی تا چند دور ادامه دارد یا اولین تیمی که به امتیاز مشخصی برسد برنده است. برای بازیهای طولانی، تعداد دور مشخص بهتر است تا همه به تعداد برابر نوبت داشته باشند. برخی خانوادهها برای تیم بازنده جریمهای بامزه، مثل آوردن چای برای همه، در نظر میگیرند که هیجان بازی را بیشتر میکند.
اگر جمع شما عدد فرد دارد و تیمها برابر نمیشوند، یک نفر میتواند داور و مسئول گوشی باشد. برای تقسیم تصادفی افراد به تیمها، گردونه شانس یا شیر یا خط کمک میکند و برای زمانسنجی جداگانه، تایمر معکوس را ببینید.
پانتومیم در سفر و فضای باز
پانتومیم بازیای است که هیچ وسیلهای جز یک گوشی لازم ندارد و همین آن را برای سفر، اردو، کوه و ویلا مناسب میکند. در شبهای سفر که اینترنت ضعیف است یا تلویزیونی در کار نیست، بازی پانتومیم جمع را دور هم نگه میدارد. ابزار پس از بارگذاری صفحه، برای ادامهٔ بازی به اینترنت وابسته نیست. اگر در فضای باز بازی میکنید، جایی را انتخاب کنید که بازیگر جای کافی برای حرکت داشته باشد و همه او را ببینند؛ در نور کم، صفحهٔ گوشی را برای خواندن کلمه کمی روشنتر کنید.
چرا پانتومیم اینقدر خندهدار است؟
پانتومیم ما را از منطقهٔ امن رفتار روزمره بیرون میبرد. بزرگسالی که هر روز جدی و رسمی است، ناگهان باید ادای پنگوئن دربیاورد یا ضربالمثلی را با حرکت دست نشان دهد. همین ناهماهنگی بین شخصیت روزمره و اجرای بازی، خنده میسازد. حدسهای اشتباه و گاهی بیربط همتیمیها هم، بخش بزرگی از لذت بازیاند. پانتومیم بازیای است که در آن باختن هم خندهدار است. شاید به همین دلیل است که نسلها آن را بازی کردهاند و هنوز هم کهنه نشده است. سایر بازیها و سرگرمیها در صفحهٔ سرگرمی و بازی آمدهاند.
آخرین بازبینی محتوا: · تیم تحریریه ابزار جیبی