فهرست مطالب
کولر مناسب متراژ را با این ابزار پیش از خرید برآورد کنید: متراژ فضایی که میخواهید خنک یا گرم کنید، ارتفاع سقف و آبوهوای شهرتان را وارد کنید و اگر خانه آفتابگیر است یا عایق خوبی دارد، آن را هم انتخاب کنید. ابزار ظرفیت لازم کولر آبی را به CFM، ظرفیت کولر گازی یا اسپلیت را به BTU و گرمایش لازم را به کیلووات و کیلوکالری در ساعت نشان میدهد و نزدیکترین ظرفیت رایج بازار را هم پیشنهاد میکند. این عددها برآورد سرانگشتیاند، نه محاسبهٔ بار حرارتی مهندسی؛ برای ساختمانهای بزرگ یا خاص، از مهندس تأسیسات کمک بگیرید.
راهنمای استفاده از محاسبه ظرفیت کولر و بخاری
- متراژ فضایی که میخواهید خنک یا گرم کنید و ارتفاع سقف را وارد کنید.
- آبوهوای شهر و وضعیت نور و عایق ساختمان را انتخاب کنید.
- ظرفیت کولر آبی، کولر گازی و گرمایش لازم با نزدیکترین مدل رایج نمایش داده میشود.
کولر مناسب متراژ؛ کولر آبی یا اسپلیت؟
اولین تصمیم، نوع وسیله است. کولر آبی هوای گرم و خشک بیرون را از پوشالهای خیس عبور میدهد؛ آب تبخیر میشود، گرمای هوا را میگیرد و هوای خنکتر و مرطوبتر وارد خانه میشود. این روش ارزان است و برق کمی مصرف میکند، اما فقط وقتی کار میکند که هوا خشک باشد. در بیشتر شهرهای فلات مرکزی ایران، مثل تهران، اصفهان، یزد، کرمان و مشهد، کولر آبی در بیشتر روزهای تابستان کارآمد است.
کولر گازی و اسپلیت با چرخهٔ تبرید کار میکنند؛ گرما را از داخل میگیرند و بیرون میبرند و رطوبت هوا را هم کم میکنند. این وسیلهها گرانترند و برق بیشتری مصرف میکنند، اما در هر آبوهوایی کار میکنند. در شهرهای گرم و مرطوب جنوب، مثل بندرعباس، بوشهر، اهواز در روزهای شرجی و شهرهای ساحلی خلیج فارس و دریای عمان، کولر آبی عملا خنک نمیکند و ابزار هم برای این اقلیم کولر آبی پیشنهاد نمیدهد. اسپلیتهای اینورتر دار اغلب گرمایش هم دارند و در زمستانهای ملایم میتوانند جای بخاری را بگیرند.

ظرفیت کولر آبی؛ CFM یعنی چه؟
ظرفیت کولر آبی با CFM بیان میشود؛ یعنی فوت مکعب هوا در دقیقه. کولری که روی برچسبش ۴۰۰۰ نوشته، در بهترین حالت ۴۰۰۰ فوت مکعب هوا را در هر دقیقه جابهجا میکند. منطق انتخاب ساده است: کولر باید بتواند کل هوای خانه را در فاصلهٔ زمانی مشخصی عوض کند. در هوای گرمتر، این فاصله باید کوتاهتر باشد تا هوای داخل گرم نشود.
ابزار حجم خانه را از متراژ ضرب در ارتفاع سقف به متر مکعب حساب میکند، با ضرب در حدود ۳۵٫۳ به فوت مکعب تبدیل میکند و بر فاصلهٔ تعویض هوا تقسیم میکند. این فاصله در شهرهای سرد حدود ۲٫۷۵ دقیقه، در شهرهای معتدل حدود ۲٫۲۵ دقیقه و در شهرهای گرم و خشک حدود ۱٫۷۵ دقیقه در نظر گرفته شده است؛ همان بازههایی که راهنماهای رایج انتخاب کولر آبی پیشنهاد میکنند. اگر خانه آفتابگیر است یا طبقهٔ آخر، ابزار ۱۵ درصد اضافه میکند و اگر عایق خوبی دارد، ۱۵ درصد کم.
ظرفیت اسپلیت و کولر گازی؛ BTU چیست؟
ظرفیت کولر گازی و اسپلیت با BTU در ساعت بیان میشود؛ واحدی برای مقدار گرمایی که دستگاه در هر ساعت از فضا بیرون میبرد. ظرفیتهای رایج بازار ۹، ۱۲، ۱۸، ۲۴، ۳۰ و ۳۶ هزار BTU است و برای ظرفیتهای بالاتر معمولا داکت اسپلیت یا چند دستگاه به کار میرود. گاهی ظرفیت را با تن تبرید هم میگویند: هر تن تبرید ۱۲ هزار BTU در ساعت است.
محاسبهٔ دقیق بار سرمایشی، دیوارها، پنجرهها، جهت ساختمان، تعداد افراد و وسایل گرمازا را حساب میکند. برای برآورد اولیه، ابزار از عدد سرانگشتی BTU برای هر متر مربع استفاده میکند: حدود ۴۵۰ برای شهرهای معتدل، ۵۵۰ برای شهرهای گرم و خشک، ۶۵۰ برای شهرهای گرم و مرطوب و ۳۸۰ برای شهرهای سرد، با سقف ۳ متری. اگر سقف بلندتر است، عدد به همان نسبت بیشتر میشود. این عددها با جدولهایی که فروشندهها برای انتخاب اسپلیت میدهند، همخواناند؛ مثلا اسپلیت ۱۲ هزار برای اتاقی حدود ۲۵ متری در تهران.
| ظرفیت اسپلیت | تن تبرید | فضای تقریبی در شهر معتدل | فضای تقریبی در شهر گرم و مرطوب |
|---|---|---|---|
| ۹٬۰۰۰ BTU | ۰٫۷۵ | تا حدود ۲۰ متر مربع | تا حدود ۱۴ متر مربع |
| ۱۲٬۰۰۰ BTU | ۱ | تا حدود ۲۶ متر مربع | تا حدود ۱۸ متر مربع |
| ۱۸٬۰۰۰ BTU | ۱٫۵ | تا حدود ۴۰ متر مربع | تا حدود ۲۸ متر مربع |
| ۲۴٬۰۰۰ BTU | ۲ | تا حدود ۵۳ متر مربع | تا حدود ۳۷ متر مربع |
| ۳۶٬۰۰۰ BTU | ۳ | تا حدود ۸۰ متر مربع | تا حدود ۵۵ متر مربع |
این جدول با همان ضریبهای ابزار و سقف ۳ متری ساخته شده و برای وضعیت نور و عایق معمولی است.
مثال: خانهٔ ۸۰ متری
خانهای ۸۰ متری با سقف ۳ متر را در نظر بگیرید. حجم هوا ۲۴۰ متر مکعب است، یعنی حدود ۸٬۴۷۵ فوت مکعب. در تهران با تعویض هوا هر ۲٫۲۵ دقیقه، ظرفیت لازم حدود ۳٬۷۶۷ CFM است و ابزار کولر ۴۰۰۰ را بهعنوان نزدیکترین ظرفیت رایج بزرگتر پیشنهاد میکند. همین خانه در اصفهان، با تعویض هوا هر ۱٫۷۵ دقیقه، حدود ۴٬۸۴۳ CFM لازم دارد که به کولر ۵۵۰۰ میرسد.
اگر به جای کولر آبی اسپلیت بخواهید، برآورد ابزار برای همین خانه در تهران حدود ۳۶ هزار BTU است و در اصفهان حدود ۴۴ هزار BTU. این ظرفیت را معمولا با یک داکت اسپلیت یا چند اسپلیت در اتاقهای مختلف تأمین میکنند؛ مثلا یک دستگاه ۲۴ هزار برای پذیرایی و دو دستگاه ۹ هزار برای اتاقخوابها. وقتی همهٔ فضا همزمان استفاده نمیشود، جمع ظرفیت دستگاهها میتواند کمی کمتر از عدد کل باشد.

چرا ظرفیت روی برچسب کولر آبی همیشه واقعی نیست؟
عددی که روی کولر آبی نوشته میشود معمولا ظرفیت اسمی در دور تند و در شرایط آزمایشگاهی است. در عمل، طول کانال، تعداد خمها، دریچههای کوچک، پوشال کهنه و فیلتر کثیف، جریان هوا را کم میکنند. کولری که روی پشتبام نصب شده و هوا را از کانال طولانی به طبقهٔ پایین میفرستد، بخشی از ظرفیتش را در مسیر از دست میدهد. برای همین بسیاری از نصابها توصیه میکنند یک ظرفیت بزرگتر از عدد محاسبهشده انتخاب شود، بهخصوص وقتی مسیر کانال طولانی است.
نگهداری هم مهم است. پوشالهایی که رسوب گرفتهاند یا خشک ماندهاند، هوا را کمتر خنک میکنند. هر سال پیش از شروع تابستان، پوشالها را عوض کنید، کف کولر را تمیز کنید و تسمه و پمپ را بررسی کنید. اگر آب منطقه سخت است، رسوب سریعتر جمع میشود. کولر آبی سالم با ظرفیت مناسب، در هوای خشک دمای داخل را چند درجه پایینتر از بیرون نگه میدارد.
گرمایش؛ بخاری، پکیج و شوفاژ
ابزار گرمایش لازم را هم برآورد میکند. این عدد بر اساس وات برای هر متر مکعب فضا حساب میشود و در شهرهای سرد بیشتر است: حدود ۴۲ وات برای هر متر مکعب در شهرهای سرد، ۳۰ وات در شهرهای معتدل و کمتر در شهرهای گرم. عایق خوب این عدد را ۱۵ درصد کم میکند. نتیجه به کیلووات و کیلوکالری در ساعت نمایش داده میشود، چون بخاریهای گازی و پکیجها در ایران معمولا با کیلوکالری یا کیلووات برچسب میخورند. هر کیلووات حدود ۸۶۰ کیلوکالری در ساعت و حدود ۳٬۴۱۲ BTU در ساعت است.
برای خانهٔ ۸۰ متری مثال بالا در تهران، گرمایش لازم حدود ۷٫۲ کیلووات یا حدود ۶٬۲۰۰ کیلوکالری در ساعت برآورد میشود. همین خانه در تبریز یا اردبیل حدود ۱۰ کیلووات لازم دارد. برای پکیج، ظرفیت آب گرم مصرفی را هم باید در نظر گرفت و معمولا پکیجی کمی بزرگتر از عدد گرمایش انتخاب میشود. برای بخاری گازی، که معمولا در یک اتاق نصب میشود، متراژ همان اتاق را وارد کنید، نه کل خانه.
شهر من در کدام اقلیم است؟
ابزار چهار گروه آبوهوایی دارد و انتخاب درست گروه، بیشترین اثر را روی نتیجه دارد. گروه معتدل برای شهرهایی است که تابستان گرم اما نه خیلی داغ دارند و هوایشان خشک است؛ مثل تهران، کرج، مشهد، شیراز، قم و اراک. گروه گرم و خشک برای شهرهای کویری و نیمهکویری با تابستان داغ است؛ مثل اصفهان، یزد، کرمان، کاشان، سمنان، زاهدان و بیرجند. در این شهرها کولر آبی بسیار کارآمد است، اما ظرفیت بیشتری لازم دارد.
گروه گرم و مرطوب برای شهرهای ساحلی جنوب و بخشهایی از خوزستان است؛ مثل بندرعباس، بوشهر، چابهار، کیش و آبادان. اهواز در بخشی از تابستان خشک و در بخشی شرجی است و بسیاری از خانهها در آن هر دو نوع کولر دارند. گروه سرد برای شهرهای کوهستانی شمالغرب و غرب است؛ مثل تبریز، اردبیل، همدان، سنندج و شهرکرد. در این شهرها نیاز به سرمایش کمتر و نیاز به گرمایش بیشتر است. شهرهای ساحلی خزر، مثل رشت، ساری و گرگان، تابستان مرطوب دارند و برای سرمایش آنها، گروه گرم و مرطوب به واقعیت نزدیکتر است، هرچند دمای هوا کمتر از جنوب است.
اتاقهای خاص؛ آشپزخانه، اتاق خواب و مغازه
همهٔ فضاها بار سرمایشی یکسانی ندارند. آشپزخانه به خاطر اجاق گاز، فر و یخچال گرمای اضافه دارد و اگر جداگانه سرمایش میخواهد، بهتر است ظرفیت را ۱۰ تا ۲۰ درصد بیشتر در نظر بگیرید. اتاق خوابها معمولا در شب استفاده میشوند که هوا خنکتر است و ظرفیت کمتری لازم دارند؛ اسپلیت ۹ هزار برای بیشتر اتاقخوابهای معمولی کافی است. اتاقی که پنجرهٔ بزرگ رو به غرب دارد، عصرهای تابستان خیلی گرم میشود؛ برای این اتاق گزینهٔ آفتابگیر را انتخاب کنید.
مغازهها، دفترهای کار و فضاهای پرجمعیت قصهٔ دیگری دارند. هر نفر در حال استراحت حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ BTU در ساعت گرما تولید میکند و رایانهها، چراغها و دستگاهها هم گرمای قابل توجهی دارند. مغازهای با ویترین شیشهای بزرگ رو به آفتاب، ممکن است دو برابر یک فضای مسکونی هماندازه سرمایش بخواهد. برای این فضاها، عدد ابزار را حداقل بدانید و با نصاب یا مهندس تأسیسات مشورت کنید.
ایمنی بخاری و کولر گازی
انتخاب ظرفیت درست فقط بخشی از کار است؛ نصب ایمن هم به همان اندازه مهم است. بخاری و پکیج گازی حتما باید دودکش استاندارد و سالم داشته باشند. هر سال پیش از زمستان، دودکش را بررسی کنید و مطمئن شوید مسدود نشده است. گاز مونوکسید کربن بیبو و بیرنگ است و هر سال در ایران جان افرادی را میگیرد. نصب هشداردهندهٔ مونوکسید کربن، که قیمت زیادی ندارد، در خانههایی که وسیلهٔ گرمایشی گازی دارند، ارزش زیادی دارد.
برای اسپلیت و کولر گازی، نصب توسط نصاب مجاز اهمیت دارد. شارژ نادرست گاز، لولهکشی بد یا جای نامناسب یونیت بیرونی، هم بازده دستگاه را کم میکند و هم عمرش را. یونیت بیرونی باید جایی نصب شود که هوا آزادانه در اطرافش جریان داشته باشد و زیر آفتاب مستقیم نباشد. برق دستگاههای بزرگ هم باید با سیم و فیوز مناسب تأمین شود؛ دستگاه ۲۴ هزار یا بزرگتر معمولا خط برق جداگانه لازم دارد.
مصرف برق و صرفهجویی
کولر آبی در مقایسه با اسپلیت برق کمی مصرف میکند؛ موتور و پمپ آن معمولا چند صد وات است. اسپلیت ۱۲ هزار حدود یک کیلووات و دستگاههای بزرگتر به همان نسبت بیشتر برق میکشند. اسپلیتهای اینورتر، که سرعت کمپرسور را با نیاز تنظیم میکنند، در استفادهٔ طولانی برق کمتری از مدلهای معمولی مصرف میکنند. در ساعتهای اوج مصرف تابستان، استفادهٔ معقول از وسایل سرمایشی به پایداری شبکهٔ برق هم کمک میکند.
چند کار ساده مصرف را کم میکند. پردههای ضخیم یا سایبان روی پنجرههای آفتابگیر، عایقکاری پشتبام، بستن درِ اتاقهایی که استفاده نمیشوند و تنظیم دمای اسپلیت روی ۲۴ تا ۲۶ درجه به جای ۱۸ درجه. هر درجه پایینتر، مصرف برق را بیشتر میکند بیآنکه آسایش چندانی اضافه کند. برای تبدیل واحدهای توان، مثل کیلووات، اسب بخار و BTU، تبدیل واحد توان آماده است و برای انرژی مصرفی، تبدیل واحد انرژی.
پیش از خرید
پیش از خرید، متراژ و ارتفاع واقعی خانه را اندازه بگیرید و ابزار را با وضعیت درست نور و عایق اجرا کنید. اگر بین دو ظرفیت مردد هستید، برای کولر آبی با کانال طولانی ظرفیت بزرگتر را انتخاب کنید و برای اسپلیت اتاقی، ظرفیت نزدیکتر به عدد محاسبهشده را. فضاهای باز و یکپارچه، مثل پذیرایی متصل به آشپزخانه، را یک فضا حساب کنید و اتاقهای جدا را جداگانه. دربارهٔ برند و مدل هم، برچسب انرژی دستگاه را ببینید؛ دستگاهی با ردهٔ انرژی بهتر، شاید گرانتر باشد اما در چند سال استفاده، با قبض برق کمتر هزینهاش را جبران میکند. گارانتی معتبر و خدمات پس از فروش در شهر خودتان هم برای وسیلهای که سالها کار میکند، اهمیت زیادی دارد. پیش از نصب، جای یونیت بیرونی یا کولر آبی را با همسایهها و مدیر ساختمان هماهنگ کنید تا بعدا به مشکل نخورید.
اگر بازسازی هم در برنامه دارید، محاسبه رنگ ساختمان مقدار رنگ لازم را حساب میکند و تبدیل واحد مساحت برای تبدیل متر مربع به فوت مربع، که در کاتالوگهای خارجی دستگاهها به کار میرود، آماده است. در نهایت، برای ساختمانهای بزرگ، اداری یا تجاری، و خانههایی با شیشههای بزرگ یا سقف خیلی بلند، محاسبهٔ بار حرارتی توسط مهندس تأسیسات را جایگزین این برآورد کنید.
آخرین بازبینی محتوا: | تیم تحریریه ابزار جیبی