فهرست مطالب
تبدیل دما با این ابزار، میان چهار مقیاس انجام میشود: سلسیوس که در ایران سانتیگراد هم گفته میشود، فارنهایت، کلوین و رانکین. عدد را بنویسید و مقیاس مبدأ و مقصد را انتخاب کنید؛ پیش‌فرض، سلسیوس به فارنهایت است و یک درجهٔ سلسیوس، ۳۳٫۸ درجهٔ فارنهایت نشان داده میشود. تبدیل در هر دو جهت کار می‌کند و دکمهٔ جابه‌جایی، مقیاس‌ها را عوض می‌کند. دماهای منفی و اعشاری هم پذیرفته می‌شوند. جدول بازشوی پایین صفحه، همان دما را در هر چهار مقیاس نشان می‌دهد. برخلاف یکاهای دیگر، تبدیل دما ضرب ساده نیست و ابزار فرمول کامل هر مقیاس را به کار می‌برد.
راهنمای استفاده از تبدیل دما
- مقدار دما و واحد آن را وارد کنید.
- واحد مقصد را انتخاب کنید.
- معادل در همهٔ مقیاس‌ها نمایش داده میشود.
تبدیل دما؛ چرا ضرب ساده نیست؟
بیشتر تبدیل‌های واحد، ضرب در یک عدد ثابت‌اند؛ مثلا هر متر حدود ۳٫۲۸ فوت است، پس صفر متر صفر فوت است. اما مقیاس‌های دما، صفرهای متفاوتی دارند. صفر سلسیوس، دمای یخ زدن آب است؛ صفر فارنهایت، دمایی بسیار سردتر، حدود منفی ۱۷٫۸ درجهٔ سلسیوس؛ و صفر کلوین، سردترین دمای ممکن. پس برای تبدیل، هم باید اندازهٔ درجه‌ها را با ضرب هماهنگ کرد و هم صفرها را با جمع یا تفریق.
فرمول سلسیوس به فارنهایت، ضرب در ۹ تقسیم بر ۵ و افزودن ۳۲ است. ۹ تقسیم بر ۵ از اینجا می‌آید که فاصلهٔ یخ زدن تا جوش آب، در سلسیوس ۱۰۰ درجه و در فارنهایت ۱۸۰ درجه است؛ پس هر درجهٔ سلسیوس، ۱٫۸ درجهٔ فارنهایت است. ۳۲ هم دمای یخ زدن آب در فارنهایت است. برای کلوین، فقط ۲۷۳٫۱۵ را به سلسیوس اضافه کنید، چون اندازهٔ درجه‌ها یکی است.
نقطه‌های مرجع
چند نقطهٔ مرجع، تبدیل ذهنی دما را بسیار ساده میکنند. آب در صفر درجهٔ سلسیوس، یعنی ۳۲ درجهٔ فارنهایت، یخ می‌زند و در ۱۰۰ درجهٔ سلسیوس، یعنی ۲۱۲ درجهٔ فارنهایت، در فشار سطح دریا می‌جوشد. دمای اتاق، حدود ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سلسیوس، یعنی ۶۸ تا ۷۷ درجهٔ فارنهایت است. دمای طبیعی بدن، حدود ۳۷ درجهٔ سلسیوس، یعنی ۹۸٫۶ درجهٔ فارنهایت است. و در منفی ۴۰ درجه، سلسیوس و فارنهایت برابرند.
| سلسیوس | فارنهایت | توضیح |
|---|---|---|
| −۴۰ | −۴۰ | دو مقیاس برابرند |
| −۱۸ | حدود ۰ | دمای معمول فریزر |
| ۰ | ۳۲ | یخ زدن آب |
| ۴ | حدود ۳۹ | دمای معمول یخچال |
| ۲۰ | ۶۸ | دمای اتاق |
| ۳۷ | ۹۸٫۶ | دمای طبیعی بدن |
| ۴۰ | ۱۰۴ | روز بسیار گرم تابستان |
| ۱۰۰ | ۲۱۲ | جوش آب |
پیش‌بینی هوا
در آمریکا و چند کشور دیگر، دمای هوا به فارنهایت اعلام میشود. اگر در سفر یا در برنامه‌ای خارجی، دمای ۷۵ درجه را دیدید، نگران نشوید؛ این حدود ۲۴ درجهٔ سلسیوس، یعنی هوایی معتدل است. ۹۵ درجهٔ فارنهایت، حدود ۳۵ درجهٔ سلسیوس و گرم است و ۳۲ درجه، یخبندان. یک ترفند ذهنی سریع: برای فارنهایت به سلسیوس، ۳۰ را کم کنید و نصف کنید. ۷۵ منهای ۳۰، ۴۵ است و نصفش ۲۲٫۵؛ عدد دقیق حدود ۲۳٫۹. این ترفند در دماهای معتدل، خطای کمی دارد.
برای برعکس، سلسیوس به فارنهایت، دو برابر کنید و ۳۰ اضافه کنید. ۲۰ درجه، دو برابرش ۴۰، به علاوهٔ ۳۰، یعنی ۷۰؛ عدد دقیق ۶۸. در دماهای بسیار بالا یا پایین، خطای این ترفند بیشتر میشود و برای آن‌ها از ابزار استفاده کنید.
دمای فر و آشپزی
دستورهای پخت آمریکایی، دمای فر را به فارنهایت می‌دهند. ۳۵۰ درجهٔ فارنهایت، رایج‌ترین دمای پخت کیک، حدود ۱۷۷ درجهٔ سلسیوس است که معمولا ۱۸۰ گرد میشود. ۴۰۰ درجهٔ فارنهایت حدود ۲۰۴ و ۴۵۰ درجه حدود ۲۳۲ درجهٔ سلسیوس است. برعکس، ۱۸۰ درجهٔ سلسیوس ۳۵۶ و ۲۰۰ درجه ۳۹۲ درجهٔ فارنهایت است. فرهای خانگی دقت محدودی دارند و دمای واقعی آن‌ها ممکن است چند درجه با عدد روی صفحه فرق کند؛ پس گرد کردن به نزدیک‌ترین ده درجه، برای پخت کافی است.
| فارنهایت | سلسیوس تقریبی | کاربرد رایج |
|---|---|---|
| ۳۲۵ | ۱۶۰ | پخت آرام |
| ۳۵۰ | ۱۸۰ | کیک و شیرینی |
| ۳۷۵ | ۱۹۰ | کلوچه |
| ۴۰۰ | ۲۰۰ | سبزیجات کبابی |
| ۴۲۵ | ۲۲۰ | پخت سریع |
| ۴۵۰ | ۲۳۰ | پیتزا در فر خانگی |
برخی فرها، به‌ویژه فرهای قدیمی‌تر انگلیسی، شماره‌های گاز دارند که یکای جداگانه‌ای است و این ابزار آن را پوشش نمی‌دهد. اگر دستوری فن‌دار یا بدون فن بودن فر را گفته، توجه کنید که فرهای فن‌دار معمولا با دمای کمی پایینتر، همان نتیجه را می‌دهند.
دمای بدن و تب
دمای طبیعی بدن، حدود ۳۷ درجهٔ سلسیوس یا ۹۸٫۶ درجهٔ فارنهایت در نظر گرفته میشود، هرچند از فردی به فرد دیگر و در ساعت‌های مختلف روز، کمی فرق دارد. دماسنج‌های خریداری‌شده از سایت‌های خارجی، گاهی روی فارنهایت تنظیم شده‌اند. ۱۰۰٫۴ درجهٔ فارنهایت حدود ۳۸ درجهٔ سلسیوس و ۱۰۲ درجه حدود ۳۸٫۹ است. اگر دماسنج عددی حدود ۹۸ یا ۱۰۰ نشان داد، احتمالا روی فارنهایت است. دربارهٔ تب و درمان آن، همیشه با پزشک مشورت کنید؛ این ابزار فقط برای تبدیل عدد است.
کلوین؛ دمای علمی
کلوین، یکای دما در دستگاه بینالمللی است و از صفر مطلق، سردترین دمای ممکن، شروع میشود. اندازهٔ هر کلوین با یک درجهٔ سلسیوس برابر است؛ فقط صفرش ۲۷۳٫۱۵ درجه پایینتر است. پس ۲۵ درجهٔ سلسیوس، ۲۹۸٫۱۵ کلوین است. کلوین را بدون واژهٔ درجه می‌نویسند: ۳۰۰ کلوین، نه ۳۰۰ درجهٔ کلوین. در فرمول‌های فیزیک و شیمی، مثل قانون گازها، دما باید به کلوین باشد؛ استفاده از سلسیوس در این فرمول‌ها، نتیجه‌های کاملا نادرست می‌دهد.
از سال ۲۰۱۹ میلادی، کلوین با ثابت بولتزمان، یکی از ثابت‌های بنیادی فیزیک، تعریف میشود. پیش از آن، با نقطهٔ سه‌گانهٔ آب، دمایی که آب در آن هم‌زمان جامد و مایع و گاز است، تعریف می‌شد. دمای سطح خورشید حدود ۵۷۷۸ کلوین است و دمای پس‌زمینهٔ کیهان، حدود ۲٫۷ کلوین.
صفر مطلق
صفر مطلق، صفر کلوین، یعنی منفی ۲۷۳٫۱۵ درجهٔ سلسیوس یا منفی ۴۵۹٫۶۷ درجهٔ فارنهایت است. در این دما، ذره‌ها کمترین انرژی ممکن را دارند. هیچ چیز نمی‌تواند سردتر از صفر مطلق باشد و دانشمندان فقط توانسته‌اند به کسر بسیار کوچکی بالاتر از آن برسند. دمای منفی در کلوین، در کاربرد روزمره معنایی ندارد؛ اگر ابزار برای کلوین عدد منفی نشان داد، یعنی دمای ورودی شما از صفر مطلق پایینتر بوده که از نظر فیزیکی ممکن نیست.
اختلاف دما؛ نکته‌ای که بیشتر جاها گفته نمی‌شود
یک اشتباه بسیار رایج، تبدیل اختلاف دما با فرمول دمای مطلق است. اگر خبری بگوید دمای یک شهر ۱۰ درجهٔ سلسیوس گرمتر از دیروز است، این یعنی ۱۸ درجهٔ فارنهایت گرمتر، نه ۵۰ درجه. چون برای اختلاف دما، صفرها مهم نیستند و فقط اندازهٔ درجه‌ها، یعنی ضریب ۱٫۸، اهمیت دارد. این ابزار دماهای مطلق را تبدیل می‌کند؛ برای اختلاف، عدد را فقط در ۱٫۸ ضرب کنید یا بر ۱٫۸ تقسیم کنید. اختلاف دما در کلوین و سلسیوس هم یکی است.
همین نکته در خبرهای اقلیمی مهم است. وقتی گفته میشود دمای میانگین زمین حدود ۱٫۲ درجهٔ سلسیوس گرمتر شده، در فارنهایت این حدود ۲٫۲ درجه است، نه ۳۴ درجه.
تاریخچهٔ مقیاس‌ها
دانیل فارنهایت، فیزیکدان آلمانی‌تبار، مقیاس خود را در اوایل قرن هجدهم میلادی ساخت. آندرس سلسیوس، اخترشناس سوئدی، مقیاس صدتایی خود را در سال ۱۷۴۲ میلادی پیشنهاد کرد؛ جالب است که در نسخهٔ اصلی او، ۱۰۰ نقطهٔ یخ زدن و صفر نقطهٔ جوش بود و بعدها برعکس شد. ویلیام تامسون، که بعدها لرد کلوین نام گرفت، در میانهٔ قرن نوزدهم مقیاس مطلق را پیشنهاد کرد. رانکین هم مقیاسی مطلق بر پایهٔ درجه‌های فارنهایت است که امروز بیشتر در برخی شاخه‌های مهندسی آمریکا دیده میشود.
یخچال، فریزر و نگهداری غذا
دمای یخچال و فریزر، در دفترچهٔ دستگاه‌های وارداتی گاهی به فارنهایت آمده است. دمای معمول یخچال حدود ۴ درجهٔ سلسیوس، یعنی حدود ۳۹ درجهٔ فارنهایت، و دمای معمول فریزر حدود منفی ۱۸ درجهٔ سلسیوس، یعنی حدود صفر درجهٔ فارنهایت است. این عدد صفر فارنهایت برای فریزر، به خاطر سپردنش آسان است. اگر صفحهٔ دستگاه شما عددهایی مثل ۳۷ یا صفر نشان می‌دهد و مطمئن نیستید کدام مقیاس است، با این ابزار هر دو حالت را امتحان کنید تا ببینید کدام منطقی است.
در نگهداری مواد غذایی، دستورالعمل‌ها اغلب محدوده‌های دمایی را می‌دهند. این عددها را با دقت تبدیل کنید و با دماسنج واقعی دستگاه بسنجید، نه فقط با عدد تنظیم‌شده روی صفحه؛ چون یخچال‌ها در قسمت‌های مختلف، دماهای متفاوتی دارند.
دمای آب در شنا و حمام
دمای استخرها در منبع‌های آمریکایی به فارنهایت گفته میشود. استخر ۸۰ درجهٔ فارنهایت، حدود ۲۶٫۷ درجهٔ سلسیوس است؛ دمایی معمول برای شنای تفریحی. آب ۱۰۴ درجهٔ فارنهایت در جکوزی، حدود ۴۰ درجهٔ سلسیوس است. دمای آبگرمکن‌ها هم گاهی با فارنهایت تنظیم میشود؛ ۱۲۰ درجهٔ فارنهایت حدود ۴۹ درجهٔ سلسیوس است. آب داغ‌تر از حدود ۵۰ درجه، می‌تواند در مدت کوتاهی پوست را بسوزاند، به‌ویژه پوست کودکان؛ پس پیش از تنظیم، عدد را تبدیل کنید.
دما در صنعت و تاسیسات
در تاسیسات ساختمان، دمای آب گرم‌کننده و سرمایش، دمای هوای کانال‌ها و نقطهٔ تنظیم ترموستات‌ها، در کاتالوگ‌های خارجی اغلب به فارنهایت است. ترموستاتی که روی ۷۲ درجه تنظیم شده، اتاق را حدود ۲۲ درجهٔ سلسیوس نگه می‌دارد. در جوشکاری، عملیات حرارتی فلزها و پخت سرامیک، دماها صدها و هزاران درجه‌اند و تبدیل دقیق مهم است. در محاسبه‌های انتقال حرارت هم، اختلاف دما به کار می‌رود و همان نکتهٔ ضریب ۱٫۸ برای آن صادق است. برای ضریب انتقال حرارت، تبدیل ضریب انتقال حرارت را ببینید.
رکوردهای دمایی جهان
بالاترین دمای هوای ثبت‌شده در سطح زمین، که معمولا به درهٔ مرگ در آمریکا نسبت داده میشود، حدود ۵۶٫۷ درجهٔ سلسیوس، یعنی ۱۳۴ درجهٔ فارنهایت است؛ هرچند دربارهٔ دقت این اندازه‌گیری بحث‌هایی هست. پایین‌ترین دمای ثبت‌شده در ایستگاهی در قطب جنوب، حدود منفی ۸۹٫۲ درجهٔ سلسیوس، یعنی منفی ۱۲۸٫۶ درجهٔ فارنهایت است. در ایران هم، دماهای بالای ۵۰ درجه در برخی مناطق جنوبی ثبت شده است. خبرهای جهانی دربارهٔ این رکوردها، گاهی فقط یکی از دو مقیاس را می‌گویند؛ با این ابزار، به مقیاس آشنا برگردانید.
چرا آمریکا هنوز فارنهایت به کار می‌برد؟
بیشتر کشورهای جهان در قرن بیستم میلادی به سلسیوس روی آوردند، اما آمریکا و چند کشور کوچک دیگر، فارنهایت را برای هوا و زندگی روزمره نگه داشتند. طرفداران فارنهایت می‌گویند درجه‌های آن کوچک‌ترند و برای بیان دمای هوا بدون اعشار، دقیق‌ترند؛ و محدودهٔ صفر تا صد فارنهایت، تقریبا همهٔ دماهای هوای قابل سکونت را می‌پوشاند. با این حال، علم و پزشکی در آمریکا هم بیشتر با سلسیوس و کلوین کار میکنند.
دما در درس فیزیک و شیمی
در درس‌های فیزیک و شیمی، بیشتر مسئله‌های دما با کلوین حل می‌شوند. در قانون گازهای کامل، فشار ضرب در حجم با دما به کلوین متناسب است. اگر دمای گازی از ۲۷ درجهٔ سلسیوس به ۱۲۷ درجه برسد، دمای مطلق آن از ۳۰۰ کلوین به ۴۰۰ کلوین رسیده؛ یعنی یک‌سوم بیشتر، نه نزدیک به پنج برابر که از نسبت ۱۲۷ به ۲۷ به دست می‌آید. این اشتباه، یکی از رایج‌ترین اشتباه‌های امتحانی است. پیش از هر محاسبه‌ای که دما در آن ضرب یا تقسیم میشود، دما را به کلوین تبدیل کنید.
در گرماسنجی، که گرمای جذب‌شده با جرم و ظرفیت گرمایی و تغییر دما حساب میشود، تغییر دما به کار می‌رود و در سلسیوس و کلوین یکی است. پس در این فرمول‌ها، تبدیل لازم نیست؛ اما اگر داده‌ها به فارنهایت‌اند، تغییر دما را بر ۱٫۸ تقسیم کنید.
دماسنج‌ها و دقت آن‌ها
دقت دماسنج‌ها بسیار متفاوت است. دماسنج پزشکی دیجیتال معمولا تا یک‌دهم درجه، دماسنج هوای خانگی تا یک درجه و دماسنج‌های آزمایشگاهی دقیق، تا صدم درجه یا بهتر دقت دارند. وقتی دمایی را تبدیل می‌کنید، نتیجه را با همان دقت گرد کنید. ۳۸٫۵ درجهٔ سلسیوس، ۱۰۱٫۳ درجهٔ فارنهایت است؛ نوشتن رقم‌های بیشتر، دقتی را ادعا می‌کند که دماسنج ندارد. دماسنج‌های غیرتماسی هم، که دمای پیشانی را می‌سنجند، به فاصله و شرایط محیط حساس‌اند و ممکن است چند دهم درجه با دماسنج دهانی فرق داشته باشند.
کپی و استفادهٔ نتیجه
جملهٔ نتیجه، مثل ۳۷ درجهٔ سلسیوس برابر ۹۸٫۶ درجهٔ فارنهایت، با دکمهٔ کپی آمادهٔ چسباندن در پیام یا گزارش است. در نوشتن دما، همیشه مقیاس را کنار عدد بنویسید؛ عدد ۳۰ بدون مقیاس، می‌تواند هوای گرم تابستان یا یخبندان باشد. نماد درجه را برای سلسیوس و فارنهایت بنویسید، اما برای کلوین نه. در متن‌های رسمی فارسی، سلسیوس و سانتیگراد هر دو پذیرفته‌اند، اما در متن‌های علمی و دانشگاهی، نام سلسیوس رایج‌تر و دقیق‌تر شمرده میشود و ما هم همین را پیشنهاد می‌کنیم.
اشتباه‌های رایج
اشتباه اول، تبدیل اختلاف دما با فرمول دمای مطلق. اشتباه دوم، فقط ضرب در ۱٫۸ و فراموش کردن ۳۲. اشتباه سوم، نوشتن درجه برای کلوین. اشتباه چهارم، به کار بردن سلسیوس در فرمول‌هایی که کلوین می‌خواهند. اشتباه پنجم، اعتماد کامل به ترفندهای ذهنی در دماهای بسیار بالا یا پایین، که خطایشان زیاد است.
ابزارهای مرتبط
برای همهٔ کمیت‌ها در یک صفحه، تبدیل واحد و برای یکاهای انرژی و گرما، مثل کالری و ژول، تبدیل انرژی را ببینید. بقیهٔ ابزارها در ابزارهای تبدیل واحد آمده‌اند.
آخرین بازبینی محتوا: · تیم تحریریه ابزار جیبی