فهرست مطالب
محاسبه دیه برای کسی که در تصادف یا حادثه‌ای آسیب دیده، یا برای کسی که در آن مقصر شناخته شده، اولین قدم برای فهمیدن ابعاد مالی پرونده است. دیه مالی است که قانون برای جبران صدمه به جان یا بدن تعیین کرده و میزان آن هر سال با بخشنامهٔ رئیس قوهٔ قضاییه اعلام میشود. در سال ۱۴۰۵، دیهٔ کامل ۲۱ میلیارد ریال یعنی دو میلیارد و صد میلیون تومان است. در ابزار بالا نوع پرونده را انتخاب کنید؛ برای فوت، جنسیت و وقوع در ماههای حرام را مشخص کنید و برای صدمات، هر آسیب را از فهرست انتخاب و تعداد را وارد کنید. اگر پزشکی قانونی برای آسیبی ارش تعیین کرده، درصد آن را هم بنویسید تا مبلغ کل دیه، درصد آن از دیهٔ کامل و سهم احتمالی صندوق تأمین خسارت‌های بدنی نمایش داده شود.
راهنمای استفاده از محاسبه دیه ۱۴۰۵
- نوع پرونده (فوت یا صدمه و جراحت) و جنسیت مصدوم یا متوفی را انتخاب کنید.
- برای فوت، در صورت وقوع در ماههای حرام گزینهٔ مربوط را فعال کنید.
- برای صدمات، هر عضو یا جراحت را از فهرست انتخاب کنید، تعداد را بنویسید و «افزودن» را بزنید.
- اگر پزشکی قانونی درصد دیه یا ارش تعیین کرده، آن را در فیلد «ارش» بنویسید.
محاسبه دیه بر اساس نرخ ۱۴۰۵
قانون مجازات اسلامی دیهٔ کامل را بر اساس یکی از چند مال معین، مثل صد شتر یا دویست گاو، تعریف کرده و رئیس قوهٔ قضاییه هر سال معادل ریالی آن را اعلام میکند. این عدد برای سال ۱۴۰۵، ۲۱ میلیارد ریال است. دیهٔ همهٔ صدمات بدنی درصدی از همین دیهٔ کامل است؛ یعنی هر یک درصد دیه در ۱۴۰۵ معادل ۲۱۰ میلیون ریال یا ۲۱ میلیون تومان است. دیهٔ یک چشم نصف دیهٔ کامل، دیهٔ هر انگشت یک‌دهم و دیهٔ هر دندان پیشین یک‌بیستم آن است. ابزار بالا درصد هر صدمه را کنار نامش نشان می‌دهد و پس از افزودن، جمع درصدها و مبلغ نهایی را حساب میکند.
نکتهٔ مهم این است که دیه با نرخ سال پرداخت محاسبه میشود، نه سال وقوع حادثه. اگر تصادفی در اسفند ۱۴۰۴ رخ داده و دیه در تیر ۱۴۰۵ پرداخت میشود، نرخ ۱۴۰۵ ملاک است. چون نرخ دیه هر سال معمولا بالا می‌رود، این قاعده به نفع آسیب‌دیده است و ارزش دیه را در برابر تورم تا حدی حفظ میکند.
دیه در ماههای حرام
ماههای حرام چهار ماه قمری‌اند: محرم، رجب، ذیالقعده و ذیالحجه. اگر قتل در یکی از این ماه‌ها رخ دهد، یک‌سوم دیهٔ کامل به آن اضافه میشود که به آن تغلیظ دیه می‌گویند. با این قاعده، دیهٔ قتل در ماههای حرام ۱۴۰۵ معادل ۲۸ میلیارد ریال یا دو میلیارد و هشتصد میلیون تومان است. تغلیظ فقط به قتل مربوط است و دیهٔ صدمات بدنی در ماههای حرام افزایش پیدا نمی‌کند. ابزار هم گزینهٔ ماه حرام را فقط در حالت فوت نمایش می‌دهد.
چون ماههای حرام قمری‌اند، هر سال در ماههای شمسی متفاوتی قرار می‌گیرند. برای اینکه بدانید تاریخ حادثه در ماه حرام بوده یا نه، تاریخ شمسی را با تبدیل تاریخ به قمری تبدیل کنید. در پرونده‌های واقعی، تاریخ قمری حادثه را دادگاه بر اساس تقویم رسمی تعیین میکند.
دیهٔ اعضا، دندان و جراحات
قانون برای بسیاری از اعضای بدن دیهٔ مقدر یا معین تعیین کرده است. قاعدهٔ کلی این است که عضوی که در بدن یکی است، مثل بینی و زبان، دیهٔ کامل دارد و اعضایی که جفت‌اند، مثل چشم و دست و پا، هر کدام نصف دیهٔ کامل. ده انگشت دست هر کدام یک‌دهم دیه دارند و همین قاعده برای انگشتان پا هم وجود دارد. دندان‌ها دو گروه‌اند: دوازده دندان پیشین هر کدام یک‌بیستم دیه و شانزده دندان آسیا هر کدام یک‌چهلم؛ جمع ۲۸ دندان دقیقا یک دیهٔ کامل میشود.
| صدمه | درصد دیهٔ کامل | مبلغ در ۱۴۰۵ |
|---|---|---|
| یک چشم، یک دست یا یک پا | ۵۰ درصد | ۱٬۰۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| مأمومه یا جائفه | ۳۳٫۳ درصد | ۷۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| منقّله | ۱۵ درصد | ۳۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| هر انگشت | ۱۰ درصد | ۲۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| هاشمه | ۱۰ درصد | ۲۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| هر دندان پیشین | ۵ درصد | ۱۰۵٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| موضحه | ۵ درصد | ۱۰۵٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| هر دندان آسیا | ۲٫۵ درصد | ۵۲٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان |
| حارصه | ۱ درصد | ۲۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
جراحات سر و صورت بر اساس عمق آسیب نام‌گذاری شده‌اند؛ از حارصه که خراشیدگی پوست است، تا دامیه، متلاحمه، سمحاق و موضحه که به ترتیب عمیق‌ترند و به استخوان می‌رسند، و هاشمه و منقّله و مأمومه که شکستگی و آسیب‌های جدی‌تر استخوان سر هستند. تشخیص نوع جراحت با پزشکی قانونی است و درصد دیه را بر اساس نظر کارشناس در ابزار انتخاب کنید. جراحات سایر نقاط بدن قواعد متفاوتی دارند که در فهرست ابزار نیامده و برای آن‌ها باید درصد تعیین‌شدهٔ پزشکی قانونی را در کادر ارش وارد کنید.
ارش؛ دیهٔ صدماتی که در قانون نیامده
بسیاری از آسیب‌ها، مثل شکستگی برخی استخوان‌ها، کاهش بخشی از توانایی یک عضو یا آسیبهایی که اثر ماندگار ندارند، دیهٔ مقدر در قانون ندارند. برای این آسیب‌ها، دادگاه با نظر کارشناس پزشکی قانونی مبلغی تعیین میکند که ارش نامیده میشود. ارش معمولا به صورت درصدی از دیهٔ کامل بیان میشود و در گواهی پزشکی قانونی می‌آید. اگر گواهی شما چنین درصدی دارد، آن را در کادر ارش ابزار وارد کنید تا به جمع دیه اضافه شود. ارش ممکن است بعدا با اعتراض یکی از طرفین و بررسی دوباره در کمیسیون پزشکی تغییر کند.
دیهٔ زن؛ قاعدهٔ یک‌سوم و سهم صندوق
طبق قانون مجازات اسلامی، دیهٔ قتل زن نصف دیهٔ مرد است. دربارهٔ صدمات بدنی، دیهٔ زن و مرد تا وقتی مبلغ دیه به یک‌سوم دیهٔ کامل نرسیده برابر است و از آن به بعد، دیهٔ زن نصف دیهٔ مرد میشود. اما قانون برای جبران این تفاوت راه حلی پیش‌بینی کرده است: در همهٔ جنایت‌هایی که آسیب‌دیده زن است، مابه‌التفاوت دیهٔ زن تا دیهٔ مرد از صندوق تأمین خسارت‌های بدنی پرداخت میشود. یعنی زنی که آسیب دیده، در مجموع همان مبلغی را می‌گیرد که یک مرد در همان شرایط می‌گرفت؛ بخشی از جانی یا بیمه و بخشی از صندوق.
ابزار بالا این تفکیک را نشان می‌دهد. اگر جنسیت را زن انتخاب کنید و جمع صدمات از یک‌سوم دیه بیشتر باشد، مبلغی که جانی باید بپردازد و مبلغی که از صندوق پرداخت میشود، جداگانه نمایش داده میشود. برای پیگیری سهم صندوق، معمولا باید پس از قطعی شدن حکم، با مدارک پرونده به صندوق تأمین خسارت‌های بدنی مراجعه کنید. در تصادفات رانندگی، بیمهٔ شخص ثالث طبق قانون بیمهٔ اجباری خسارت بدنی را بدون تفاوت جنسیت و تا سقف دیهٔ مرد پرداخت میکند.
مهلت پرداخت دیه و مسئول پرداخت
قانون برای پرداخت دیه مهلت‌های مشخصی گذاشته است. در جنایت عمدی که با رضایت اولیای دم یا آسیب‌دیده به دیه تبدیل شده، مهلت پرداخت یک سال از زمان وقوع جنایت است؛ در جنایت شبهعمد دو سال و در خطای محض سه سال. این مهلت‌ها به معنی اجازهٔ تأخیر بی‌دلیل نیست و طرفین می‌توانند زمان دیگری توافق کنند. مسئول پرداخت هم بسته به نوع جنایت فرق میکند. در شبهعمد، خود مرتکب دیه را می‌پردازد. در خطای محض، در بسیاری از موارد پرداخت با عاقله است، یعنی بستگان ذکور نسبی پدری و مادری یا پدری مرتکب. در حوادث رانندگی، بیمهٔ شخص ثالث خودروی مقصر دیه را تا سقف تعهد بیمه‌نامه می‌پردازد.
اگر مقصر حادثهٔ رانندگی بیمه نداشته باشد یا خسارت از سقف بیمه بیشتر باشد، صندوق تأمین خسارت‌های بدنی در شرایطی وارد میشود و بعدا برای دریافت مبلغ به مقصر مراجعه میکند. برای همین داشتن بیمهٔ شخص ثالث معتبر با پوشش کافی، فقط تکلیف قانونی نیست، بلکه محافظی در برابر بدهی‌های بسیار بزرگ است. با نرخ ۱۴۰۵، دیهٔ یک فوت در ماه حرام به ۲٫۸ میلیارد تومان می‌رسد که برای بیشتر خانواده‌ها پرداخت آن بدون بیمه ممکن نیست.
دیهٔ منافع و حواس
علاوه بر اعضای بدن، قانون برای از بین رفتن منافع و حواس هم دیه تعیین کرده است. از بین رفتن کامل شنوایی هر دو گوش، کامل بویایی، یا کامل عقل، هر کدام دیهٔ کامل دارند و از بین رفتن بخشی از این منافع، به نسبت میزان کاهش محاسبه میشود. نکتهٔ مهم این است که دیهٔ منفعت جدا از دیهٔ عضو است؛ اگر ضربه‌ای به گوش هم لالهٔ گوش را از بین ببرد و هم شنوایی را، هر دو دیه جداگانه محاسبه می‌شوند. اندازه‌گیری کاهش منافع با آزمایش‌های تخصصی پزشکی قانونی انجام میشود و ممکن است چند ماه پس از حادثه، وقتی وضعیت آسیب‌دیده پایدار شد، قطعی شود. اگر گواهی پزشکی قانونی درصد کاهش منفعتی را ذکر کرده، آن را در کادر ارش ابزار وارد کنید.
دیهٔ فوت و تقسیم آن میان وراث
دیهٔ فوت به وراث متوفی می‌رسد و مانند سایر اموال او طبق قواعد ارث تقسیم میشود؛ با این تفاوت که طبق قانون، برادران و خواهرانی که فقط از طرف مادر با متوفی نسبت دارند، از دیه سهم نمی‌برند. همسر متوفی از دیه هم سهم دارد. اگر متوفی بدهی داشته باشد، بدهی‌ها ابتدا از ترکه، از جمله دیه، پرداخت میشود. برای اینکه سهم هر یک از فرزندان، همسر و والدین را از مبلغ دیه ببینید، مبلغ را از این ابزار بگیرید و در ابزار سهم‌الارث به عنوان ترکه وارد کنید.
گذشت، سازش و پرداخت توافقی
در بسیاری از پرونده‌ها، به‌ویژه تصادفات، طرفین پیش از صدور حکم با هم سازش می‌کنند. آسیب‌دیده یا اولیای دم ممکن است در ازای دریافت تمام یا بخشی از دیه رضایت دهند، یا با مبلغی متفاوت از دیهٔ قانونی توافق کنند. این توافق‌ها قانونی است و دانستن مبلغ دقیق دیهٔ قانونی، پایهٔ منصفانه‌ای برای گفت‌وگو فراهم میکند. در قتل عمد، اولیای دم می‌توانند به‌جای قصاص با مبلغی بیشتر از دیه هم مصالحه کنند. هر توافقی را مکتوب کنید و در مرجع قضایی ثبت کنید تا بعدا قابل انکار نباشد.
جنایات متعدد و جمع دیه‌ها
وقتی در یک حادثه چند صدمهٔ مختلف رخ می‌دهد، دیهٔ هر صدمه جداگانه محاسبه و با هم جمع میشود. این جمع ممکن است از یک دیهٔ کامل هم بیشتر شود؛ مثلا کسی که در حادثه‌ای هر دو دست و یک چشم خود را از دست داده، یک و نیم دیهٔ کامل دریافت میکند. ابزار بالا جمع درصدها را تا ده دیهٔ کامل می‌پذیرد و اگر جمع از یک دیه بیشتر شود، پیام توضیحی نمایش می‌دهد. در پرونده‌های واقعی، قواعد تداخل دیات، مثلا وقتی صدمه به عضوی منجر به از بین رفتن عضو بزرگ‌تری شده، پیچیده‌تر است و تشخیص نهایی با دادگاه است.
نمونهٔ محاسبه: تصادف رانندگی با چند صدمه
فرض کنید در یک تصادف رانندگی در سال ۱۴۰۵، سرنشین مردی دو دندان پیشین و یک دندان آسیا را از دست داده، دچار جراحت موضحه در صورت شده و پزشکی قانونی برای شکستگی دنده‌اش ۴ درصد ارش تعیین کرده است. دیهٔ دو دندان پیشین ۱۰ درصد، دندان آسیا ۲٫۵ درصد، موضحه ۵ درصد و ارش ۴ درصد است؛ جمعا ۲۱٫۵ درصد دیهٔ کامل که با نرخ ۱۴۰۵ حدود ۴۵۱٫۵ میلیون تومان میشود. اگر آسیب‌دیده زن بود، چون جمع کمتر از یک‌سوم دیه است، همین مبلغ کامل از جانی یا بیمه پرداخت می‌شد و صندوق سهمی نداشت.
در این مثال، بیمهٔ شخص ثالث خودروی مقصر این دیه را تا سقف تعهد می‌پردازد. آسیب‌دیده باید گواهی پزشکی قانونی، گزارش کارشناس تصادفات و رأی دادگاه یا سازش را به بیمه ارائه دهد. هزینه‌های درمان معمولا جدا از دیه است و ممکن است از محل پوشش‌های دیگر جبران شود؛ این موضوع را از بیمه‌گر بپرسید.
از پزشکی قانونی تا دریافت دیه
مسیر معمول یک پرونده با معاینهٔ پزشکی قانونی شروع میشود که نوع و شدت صدمات را تعیین میکند. گواهی پزشکی قانونی مهم‌ترین سند پرونده است، پس معاینه را به تعویق نیندازید و همهٔ آسیب‌ها، حتی آن‌هایی که کوچک به نظر می‌رسند، را گزارش دهید. سپس پرونده در دادسرا یا دادگاه رسیدگی میشود و مقصر و میزان تقصیر مشخص میشود. اگر طرفین با هم سازش کنند، دیه طبق توافق پرداخت میشود؛ در غیر این صورت، دادگاه حکم صادر میکند. در تصادفات، پس از صدور رأی یا سازش، آسیب‌دیده برای دریافت دیه به شرکت بیمه مراجعه میکند.
اگر به گواهی پزشکی قانونی اعتراض دارید، می‌توانید درخواست بررسی دوباره در کمیسیون پزشکی کنید. در پرونده‌های سنگین، کمک گرفتن از وکیل برای پیگیری کامل حقوق، از جمله سهم صندوق و هزینه‌های درمان، توصیه میشود.
یادداشت دربارهٔ دقت محاسبه
این ابزار بر اساس نرخ مصوب و درصدهای رایج قانونی کار میکند و تخمین دقیقی از دیه می‌دهد، اما جایگزین حکم دادگاه و نظر پزشکی قانونی نیست. پرونده‌های دیه جزئیاتی دارند که در یک ابزار عمومی نمی‌گنجد؛ مثل تداخل دیات، قصور پزشکی، سهم تقصیر هر یک از طرفین در تصادف و موارد خاص قانون. اگر مثلا هر دو طرف تصادف به نسبتی مقصر شناخته شوند، دیه به همان نسبت تقسیم میشود. برای تبدیل مبلغ دیه بین ریال و تومان از تبدیل ریال به تومان و برای نوشتن آن به حروف در توافق‌نامه از تبدیل عدد به حروف استفاده کنید. اگر دیه از طریق اجراییه وصول میشود، هزینهٔ آن را با محاسبه نیم‌عشر ببینید و برای تقسیم دیهٔ فوت میان وراث، محاسبه سهم‌الارث کمک میکند. سایر ابزارهای حقوقی در صفحهٔ ابزارهای حقوقی و قضایی آمده‌اند.
آخرین بازبینی محتوا: · تیم تحریریه ابزار جیبی