فهرست مطالب
تبدیل واحد دبی با این ابزار، میان یازده یکای دبی حجمی انجام میشود: متر مکعب بر ثانیه، متر مکعب بر دقیقه، متر مکعب بر ساعت، لیتر بر ثانیه، لیتر بر دقیقه، لیتر بر ساعت، میلی‌لیتر بر ثانیه، فوت مکعب بر ثانیه، فوت مکعب بر دقیقه یا CFM، گالن آمریکا بر دقیقه یا GPM و بشکه در روز. عدد را بنویسید و یکای مبدأ و مقصد را انتخاب کنید؛ پیش‌فرض، متر مکعب بر ساعت به لیتر بر ثانیه است. در هر دو کادر میشود نوشت. معادل همین دبی در همهٔ یکاها، در جدول‌های بازشوی پایین صفحه آمده است.
راهنمای استفاده از تبدیل جریان حجمی (دبی)
- مقدار و واحد مبدأ را وارد کنید.
- واحد مقصد را انتخاب کنید.
- معادل در همهٔ واحدها را ببینید.
تبدیل واحد دبی؛ حجم در هر زمان
دبی، یا جریان حجمی، مقدار حجمی است که در یک بازهٔ زمانی، از یک مقطع می‌گذرد؛ مثلا لیتر آبی که در هر دقیقه از شیر بیرون می‌آید. یکای آن در دستگاه بین‌المللی، متر مکعب بر ثانیه است، اما در کاربردهای روزمره و صنعتی، یکاهای کوچک‌تر و بزرگ‌تری رایج‌اند: لیتر بر دقیقه برای شیر و دوش، متر مکعب بر ساعت برای پمپ‌ها، لیتر بر ثانیه برای چاه‌ها و متر مکعب بر ثانیه برای رودخانه‌ها و سدها.
تبدیل یکاهای دبی، ترکیبی از تبدیل حجم و زمان است. هر متر مکعب هزار لیتر و هر ساعت ۳۶۰۰ ثانیه است؛ پس هر متر مکعب بر ساعت، هزار تقسیم بر ۳۶۰۰، یعنی حدود ۰٫۲۷۸ لیتر بر ثانیه است. ضریب ۳٫۶ برعکس آن است. این ابزار همهٔ این ضرب و تقسیم‌ها را دقیق انجام می‌دهد.
دبی شیر و دوش
دبی شیرهای آب خانگی، معمولا چند لیتر تا ده‌وچند لیتر در دقیقه است، بسته به فشار آب و نوع شیر. شیرها و سردوش‌های کم‌مصرف، با هوادهی یا محدود کردن جریان، دبی را کم می‌کنند بدون اینکه حس جریان ضعیف شود. اگر سردوشی ۱۲ لیتر در دقیقه و دیگری ۶ لیتر در دقیقه بدهد، یک دوش ده‌دقیقه‌ای با اولی ۱۲۰ لیتر و با دومی ۶۰ لیتر آب مصرف میکند. برای سنجش دبی شیر خودتان، سطلی با حجم معلوم را زیر شیر بگذارید و زمان پر شدنش را بسنجید.
زمان پر شدن مخزن
یکی از کاربردهای عملی دبی، حساب زمان پر شدن مخزن یا استخر است. زمان، حجم تقسیم بر دبی است؛ فقط باید یکاها یکسان باشند. مخزن هزار لیتری با شیری که ۱۲ لیتر در دقیقه می‌دهد، حدود ۸۳ دقیقه پر میشود. استخری با حجم ۵۰ متر مکعب با پمپی ۱۰ متر مکعب بر ساعتی، ۵ ساعت. اگر حجم به متر مکعب و دبی به لیتر بر دقیقه است، یکی را با این ابزار تبدیل کنید. برای حجم مخزن‌های مستطیلی و استوانه‌ای، تبدیل حجم و محاسبه‌های هندسی را ببینید.
پمپ‌ها و کاتالوگ‌ها
دبی پمپ‌ها در کاتالوگ‌های اروپایی و ایرانی، معمولا به متر مکعب بر ساعت یا لیتر بر دقیقه و در کاتالوگ‌های آمریکایی، به GPM اعلام میشود. پمپی با دبی ۵۰ GPM، حدود ۱۱٫۴ متر مکعب بر ساعت آب جابهجا میکند. دبی پمپ همیشه همراه ارتفاع یا فشار است: هرچه پمپ آب را بالاتر بفرستد، دبی کمتری می‌دهد. منحنی پمپ، این رابطه را نشان می‌دهد. برای انتخاب پمپ، دبی و ارتفاع لازم را با یکای کاتالوگ مقایسه کنید.
| GPM | لیتر بر دقیقه | متر مکعب بر ساعت |
|---|---|---|
| ۵ | حدود ۱۸٫۹ | حدود ۱٫۱۴ |
| ۱۰ | حدود ۳۷٫۹ | حدود ۲٫۲۷ |
| ۲۵ | حدود ۹۴٫۶ | حدود ۵٫۶۸ |
| ۵۰ | حدود ۱۸۹٫۳ | حدود ۱۱٫۳۶ |
| ۱۰۰ | حدود ۳۷۸٫۵ | حدود ۲۲٫۷۱ |
چاه کشاورزی و آبیاری
دبی چاه‌های کشاورزی، معمولا به لیتر بر ثانیه بیان میشود. چاهی با دبی ۳۰ لیتر بر ثانیه، در هر ساعت ۱۰۸ متر مکعب و در یک روز کاری ۱۰ ساعته، ۱۰۸۰ متر مکعب آب می‌دهد. برای برنامه‌ریزی آبیاری، دبی چاه را به متر مکعب بر ساعت تبدیل کنید و با نیاز آبی زمین مقایسه کنید. سهمیه و پروانهٔ برداشت آب چاه‌ها، معمولا به متر مکعب در سال یا لیتر بر ثانیه تعیین میشود؛ برداشت بیش از مجاز، به سفره‌های آب زیرزمینی آسیب می‌زند.
تهویه؛ CFM و متر مکعب بر ساعت
دبی هوای فنها، هودها، کولرها و دستگاههای تهویه، در کاتالوگ‌های آمریکایی به CFM، یعنی فوت مکعب در دقیقه، و در کاتالوگ‌های اروپایی به متر مکعب بر ساعت است. هر CFM حدود ۱٫۷ متر مکعب بر ساعت است. هودی با دبی ۶۰۰ CFM، حدود ۱۰۲۰ متر مکعب بر ساعت هوا میکشد. برای انتخاب فن، حجم اتاق را در تعداد تعویض هوای لازم در ساعت ضرب کنید تا دبی لازم به متر مکعب بر ساعت به دست آید. تعداد تعویض‌های توصیه‌شده برای هر کاربری، در استانداردهای تهویه آمده است.
دبی از سرعت و قطر لوله
دبی، سرعت جریان ضرب در مساحت مقطع است. آبی که با سرعت یک متر بر ثانیه در لوله‌ای با قطر داخلی ۵ سانتی‌متر جریان دارد، مساحت مقطعی حدود ۰٫۰۰۱۹۶ متر مربع و دبی حدود ۰٫۰۰۱۹۶ متر مکعب بر ثانیه، یعنی حدود ۲ لیتر بر ثانیه دارد. در طراحی لوله‌کشی، سرعت جریان را معمولا در محدودهٔ معینی نگه می‌دارند؛ سرعت خیلی زیاد، صدا و فرسایش و افت فشار زیاد می‌سازد. برای مساحت مقطع، محاسبهٔ دایره را ببینید.
بشکه در روز؛ صنعت نفت
تولید و انتقال نفت، به بشکه در روز گزارش میشود. هر بشکه حدود ۱۵۹ لیتر است؛ پس تولید ۱۰۰ هزار بشکه در روز، حدود ۶۶۲ متر مکعب در ساعت است. ظرفیت پالایشگاه‌ها و خطوط لوله هم با همین یکا بیان میشود. برای تبدیل به جرم، چگالی نفت را در نظر بگیرید؛ برای آن، تبدیل دبی جرمی را ببینید.
سرم و دارو
در پزشکی، سرعت تزریق سرم و دارو، به میلی‌لیتر بر ساعت تنظیم میشود. سرمی با سرعت ۱۲۵ میلی‌لیتر بر ساعت، یک کیسهٔ یک‌لیتری را در ۸ ساعت تمام میکند. پمپهای تزریق، این سرعت را دقیق کنترل می‌کنند. تنظیم سرعت تزریق، کار کادر درمان است و این ابزار فقط برای فهم یکاهاست.
رودخانه‌ها و سدها
دبی رودخانه‌ها، به متر مکعب بر ثانیه سنجیده میشود و در فصل‌های مختلف، تغییرات بسیار زیادی دارد. رودخانه‌ای که در تابستان چند متر مکعب بر ثانیه آب دارد، ممکن است در سیلاب بهاری، صدها متر مکعب بر ثانیه آب ببرد. ظرفیت سرریز سدها، برای عبور دادن سیلاب‌های بزرگ طراحی میشود. یک متر مکعب بر ثانیه، در یک روز ۸۶٬۴۰۰ متر مکعب و در یک سال حدود ۳۱٫۵ میلیون متر مکعب آب است؛ پس دبی‌های ظاهرا کوچک، در طول سال حجم عظیمی می‌سازند. حجم مخزن سدها هم معمولا به میلیون متر مکعب بیان میشود.
مصرف آب خانه
مصرف آب خانه، در قبض به متر مکعب ماهانه ثبت میشود. اگر خانواده‌ای ماهانه ۱۵ متر مکعب آب مصرف کند، این به طور میانگین ۵۰۰ لیتر در روز است؛ یعنی حدود ۰٫۳۵ لیتر در دقیقه به طور پیوسته. البته مصرف واقعی پیوسته نیست و در زمان‌های کوتاهی با دبی‌های بالاتر رخ می‌دهد. یک شیر چکه‌کن هم، با دبی بسیار کم، در طول یک ماه چند صد لیتر آب هدر می‌دهد. برای حساب‌های قبض، حجم ماهانه را به لیتر در روز تبدیل کنید تا تصویر روشن‌تری داشته باشید.
آتش‌نشانی و آبیاری قطره‌ای
در دو سر طیف، دبی‌های بسیار متفاوتی دیده میشود. شیلنگ‌های آتش‌نشانی، صدها لیتر در دقیقه آب پرتاب می‌کنند تا آتش را سریع خاموش کنند. در سوی دیگر، قطره‌چکان‌های آبیاری قطره‌ای، هر کدام فقط چند لیتر در ساعت آب می‌دهند تا آب مستقیم به ریشهٔ گیاه برسد و هدر نرود. برای طراحی سیستم آبیاری قطره‌ای، تعداد قطره‌چکان‌ها را در دبی هر کدام ضرب کنید تا دبی کل لازم به لیتر بر ساعت به دست آید و با دبی منبع آب مقایسه کنید.
یکاهای انگلیسی دبی
در منبع‌های آمریکایی، دبی آب معمولا به GPM و دبی هوا به CFM است. دبی رودخانه‌ها در آمریکا، به فوت مکعب بر ثانیه گزارش میشود؛ هر فوت مکعب بر ثانیه، حدود ۲۸٫۳ لیتر بر ثانیه است. در صنعت نفت، بشکه در روز. اگر کاتالوگ یا گزارشی آمریکایی دارید، با این ابزار، عددها را به یکاهای متریک برگردانید. فقط دقت کنید که گالن انگلیس، حدود ۲۰ درصد بزرگ‌تر از گالن آمریکاست و برخی منبع‌های انگلیسی، GPM را با گالن انگلیس می‌دهند.
دبی هوای کولر آبی
کولرهای آبی، که در بسیاری از خانه‌های ایران به کار می‌روند، با دبی هوایشان معرفی می‌شوند؛ مثلا کولر ۳۵۰۰ یا ۵۵۰۰. این عدد، دبی هوا به فوت مکعب در دقیقه است؛ یعنی کولر ۳۵۰۰، حدود ۳۵۰۰ CFM یا حدود ۵۹۵۰ متر مکعب بر ساعت هوا جابهجا میکند. برای انتخاب کولر آبی، حجم فضا و اقلیم را در نظر بگیرید؛ فروشندگان معمولا جدول‌هایی بر اساس متراژ دارند. با این ابزار، دبی کولر را به متر مکعب بر ساعت تبدیل کنید و با حجم خانه مقایسه کنید.
ترفندهای حساب ذهنی
لیتر بر ثانیه به متر مکعب بر ساعت: ضرب در ۳٫۶. متر مکعب بر ساعت به لیتر بر دقیقه: ضرب در ۱۰۰ و تقسیم بر ۶، یعنی حدود ۱۶٫۷. CFM به متر مکعب بر ساعت: ضرب در ۱٫۷. GPM به لیتر بر دقیقه: ضرب در ۳٫۸. متر مکعب بر ثانیه به لیتر بر ثانیه: ضرب در هزار.
دبی در درس مکانیک سیالات
در درس مکانیک سیالات، اصل پیوستگی می‌گوید برای مایع تراکم‌ناپذیر، دبی در همهٔ مقطع‌های یک لوله یکسان است. اگر لوله از قطر ۱۰ سانتی‌متر به ۵ سانتی‌متر تنگ شود، مساحت مقطع یک‌چهارم میشود و سرعت جریان چهار برابر. این اصل، کاربردهای زیادی دارد؛ از طراحی نازل‌ها تا فهم اینکه چرا آب در قسمت‌های باریک رودخانه سریع‌تر جریان دارد. در مسئله‌ها، دبی را به متر مکعب بر ثانیه، سرعت را به متر بر ثانیه و مساحت را به متر مربع بنویسید.
دبی‌سنج‌ها و کنتورها
کنتور آب خانه، حجم کل آبی را که از آن گذشته می‌شمارد، نه دبی را؛ اما با خواندن کنتور در دو زمان و تقسیم تفاوت بر مدت، دبی میانگین به دست می‌آید. این روش، راه ساده‌ای برای پیدا کردن نشتی است: همهٔ شیرها را ببندید و کنتور را چند ساعت بعد دوباره بخوانید. اگر عدد تغییر کرده، جایی نشتی دارید. در صنعت، دبی‌سنج‌های مختلفی، مثل توربینی، مغناطیسی و فراصوتی، دبی لحظه‌ای را نشان می‌دهند و خروجی آن‌ها، بسته به تنظیم، به یکاهای مختلفی است.
نمونهٔ کامل؛ انتخاب پمپ برای مخزن
فرض کنید می‌خواهید مخزنی ۵ هزار لیتری را روی پشت‌بام، در حدود یک ساعت پر کنید. دبی لازم، ۵ هزار لیتر در ساعت، یعنی ۵ متر مکعب بر ساعت یا حدود ۸۳ لیتر بر دقیقه است. اگر کاتالوگ پمپ‌ها GPM می‌دهد، این حدود ۲۲ GPM است. اما این دبی باید در ارتفاع پشت‌بام، به علاوهٔ افت فشار لوله‌ها، تأمین شود؛ پس در منحنی پمپ، دبی را در ارتفاع واقعی ببینید، نه در ارتفاع صفر. پمپی که در ارتفاع صفر ۱۰ متر مکعب بر ساعت می‌دهد، ممکن است در ارتفاع ۱۵ متر، فقط نیمی از آن را بدهد.
کپی نتیجه
جملهٔ نتیجهٔ ابزار، مثل ۱ متر مکعب بر ساعت برابر حدود ۰٫۲۷۸ لیتر بر ثانیه، با دکمهٔ کپی آمادهٔ چسباندن در گزارش یا سفارش خرید است. در سفارش تجهیزات، یکای دبی را کامل بنویسید و برای GPM، نوع گالن را هم مشخص کنید.
دبی تصفیه‌کننده‌ها و فیلترها
دستگاههای تصفیهٔ آب خانگی، ظرفیتشان را اغلب به گالن در روز اعلام می‌کنند؛ مثلا ۵۰ یا ۷۵ گالن در روز. دستگاهی با ظرفیت ۷۵ گالن در روز، حدود ۲۸۴ لیتر آب تصفیه‌شده در روز می‌دهد؛ حدود ۱۲ لیتر در ساعت. این عدد در شرایط آزمون سازنده است و با فشار و دمای آب ورودی تغییر میکند. فیلترهای استخر و تصفیه‌خانه‌ها هم دبی‌شان را به متر مکعب بر ساعت می‌دهند. برای انتخاب، دبی لازم را حساب کنید و با این ابزار به یکای کاتالوگ برگردانید.
تبدیل دبی به حجم کل
اگر دبی و مدت زمان را بدانید، حجم کل، حاصل‌ضرب این دو است. پمپی با دبی ۲ لیتر بر ثانیه، در یک ساعت ۷۲۰۰ لیتر، یعنی ۷٫۲ متر مکعب، آب جابهجا میکند. شیری که ۸ لیتر در دقیقه می‌دهد، در یک دوش پنج‌دقیقه‌ای، ۴۰ لیتر. این حساب برای تخمین مصرف آب، هزینهٔ قبض و ظرفیت مخزن لازم مفید است. یکای زمان دبی و مدت را یکسان کنید؛ اگر دبی به لیتر بر ثانیه و مدت به دقیقه است، یکی را تبدیل کنید. با این ابزار و تبدیل زمان، هر دو تبدیل در چند ثانیه انجام می‌شوند و حساب نهایی شما بی‌خطا و قابل اعتماد می‌ماند.
اشتباه‌های رایج
اشتباه اول، یکی گرفتن GPM آمریکا و انگلیس؛ این ابزار گالن آمریکا را به کار می‌برد. اشتباه دوم، مقایسهٔ دبی پمپ‌ها بدون توجه به ارتفاع. اشتباه سوم، اشتباه در صفرها هنگام تبدیل متر مکعب به لیتر. اشتباه چهارم، یکی گرفتن دبی حجمی و جرمی برای گازها. اشتباه پنجم، حساب زمان پر شدن با یکاهای ناهمخوان.
ابزارهای مرتبط
تبدیل واحد همهٔ کمیت‌ها را دارد و فهرست کامل در ابزارهای تبدیل واحد است.
آخرین بازبینی محتوا: · تیم تحریریه ابزار جیبی