فهرست مطالب
راس گیری چک در این صفحه ساده است. مبلغ و تاریخ سررسید هر چک را وارد کنید تا تاریخ رأس همهٔ چکها بلافاصله نمایش داده شود؛ یعنی تاریخی که اگر کل مبلغ چکها یکجا در آن روز پرداخت شود، معادل همهٔ آن چکهاست. برای چکهای بیشتر دکمهٔ افزودن چک را بزنید و برای حذف هر چک، ضربدر کنار آن را. تعداد چکها محدودیتی ندارد و میتوانید دهها چک را با هم رأس بگیرید. اگر مبلغ یا تاریخ چکی را عوض کنید، نتیجه بدون نیاز به زدن دکمهٔ محاسبه بهروز میشود و جدول سهمها هم همراهش تغییر میکند. تاریخها با تقویم شمسی وارد میشوند و برای هر کدام تقویم کوچکی باز میشود. زیر نتیجه، جمع مبالغ، تعداد چکها، فاصلهٔ رأس از تاریخ مبنا و جدولی با سهم هر چک از کل مبلغ نمایش داده میشود. فهرست چکها در مرورگر شما ذخیره میشود تا دفعهٔ بعد لازم نباشد دوباره بنویسید.
راهنمای استفاده از راس گیری چک
- مبلغ و تاریخ سررسید چک اول را وارد کنید؛ برای چکهای بیشتر «افزودن چک» را بزنید.
- تاریخ رأس، یعنی میانگین وزنی سررسیدها بر اساس مبلغ، بلافاصله نمایش داده میشود.
- جدول پایین سهم هر چک و فاصلهٔ آن از تاریخ مبنا را نشان میدهد.
- فهرست چکها در مرورگر شما ذخیره میشود و دفعهٔ بعد سر جایش است.
راس گیری چک چیست؟
در خرید و فروشهای مدتدار، مخصوصا در بازار، خریدار معمولا به جای یک چک، چند چک با مبلغها و تاریخهای مختلف میدهد. وقتی بخواهید چند پیشنهاد پرداخت را با هم مقایسه کنید یا بدانید یک مجموعه چک بهطور متوسط چقدر مدتدار است، به یک عدد واحد نیاز دارید. رأسگیری همین عدد را میدهد: تاریخی که کل مبلغ، بهطور میانگین، در آن پرداخت میشود. به این تاریخ رأس چکها یا سررسید میانگین میگویند و فروشندهها با آن حساب میکنند که پولشان بهطور متوسط چند روز دست خریدار میماند.
نکتهٔ کلیدی رأسگیری این است که مبلغ هر چک در محاسبه اثر دارد. چکی با مبلغ صد میلیون و سررسید سه ماه بعد، اثر بسیار بیشتری از چک ده میلیونی با همان تاریخ دارد. برای همین رأس چکها میانگین سادهٔ تاریخها نیست، بلکه میانگین وزنی است؛ هر تاریخ به اندازهٔ مبلغ چکش وزن دارد. اگر همهٔ چکها هممبلغ باشند، رأس با میانگین سادهٔ تاریخها یکی میشود؛ در غیر این صورت به سمت تاریخ چکهای بزرگتر کشیده میشود.
فرمول راس گیری چک
فرمول رأسگیری سه قدم دارد. اول یک تاریخ مبنا انتخاب کنید؛ معمولا امروز یا تاریخ قرارداد. دوم برای هر چک، فاصلهٔ سررسیدش از تاریخ مبنا را به روز بشمارید و در مبلغ چک ضرب کنید. سوم حاصلضربها را جمع کنید و بر جمع مبلغ چکها تقسیم کنید. عددی که به دست میآید، فاصلهٔ تاریخ رأس از تاریخ مبنا به روز است؛ آن را به تاریخ مبنا اضافه کنید تا تاریخ رأس به دست بیاید. به زبان سادهتر، هر چک به اندازهٔ مبلغش رأی میدهد که تاریخ میانگین کجا باشد؛ چک صد میلیونی ده برابر چک ده میلیونی رأی دارد و نتیجهٔ این رأیگیری، همان تاریخ رأس است. این ابزار همین کار را با تقویم شمسی انجام میدهد و نتیجه را به نزدیکترین روز گرد میکند؛ عدد دقیق اعشاری هم زیر نتیجه نوشته میشود.
یک ویژگی جالب این فرمول این است که انتخاب تاریخ مبنا روی نتیجهٔ نهایی اثری ندارد. اگر مبنا را ده روز عقبتر ببرید، فاصلهٔ همهٔ چکها ده روز بیشتر میشود و میانگین وزنی هم دقیقا ده روز بیشتر؛ پس وقتی آن را به مبنای ده روز عقبتر اضافه میکنید، به همان تاریخ رأس قبلی میرسید. برای همین میتوانید هر تاریخی را مبنا بگیرید؛ مبنا فقط برای این است که عددهای فاصله در جدول معنادار باشند.

یک مثال عددی
فرض کنید امروز سه چک گرفتهاید: چک اول ۲۰ میلیون تومان با سررسید سی روز بعد، چک دوم ۳۰ میلیون تومان با سررسید شصت روز بعد و چک سوم ۵۰ میلیون تومان با سررسید نود روز بعد. جمع مبالغ ۱۰۰ میلیون تومان است. حاصلضرب مبلغ در روز برای چک اول ۶۰۰ میلیون، برای چک دوم یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون و برای چک سوم چهار میلیارد و ۵۰۰ میلیون است. جمع اینها شش میلیارد و ۹۰۰ میلیون میشود که تقسیم بر ۱۰۰ میلیون، ۶۹ روز است. پس تاریخ رأس این سه چک ۶۹ روز بعد از امروز است.
اگر میانگین سادهٔ تاریخها را حساب میکردید، به ۶۰ روز میرسیدید؛ یعنی ۹ روز زودتر از رأس واقعی. این تفاوت به خاطر این است که بزرگترین چک، یعنی پنجاه میلیونی، دیرترین سررسید را دارد و میانگین را به سمت خودش میکشد. همین مثال بهصورت پیشفرض در ابزار وارد شده است تا بتوانید محاسبه را ببینید و بعد عددهای خودتان را جایگزین کنید.
| چک | مبلغ (میلیون تومان) | روز از امروز | مبلغ × روز | سهم از کل |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | ۲۰ | ۳۰ | ۶۰۰ | ۲۰ درصد |
| ۲ | ۳۰ | ۶۰ | ۱٬۸۰۰ | ۳۰ درصد |
| ۳ | ۵۰ | ۹۰ | ۴٬۵۰۰ | ۵۰ درصد |
| جمع | ۱۰۰ | — | ۶٬۹۰۰ | ۱۰۰ درصد |

کاربردهای رأسگیری در خرید و فروش
رایجترین کاربرد رأسگیری، مقایسهٔ دو پیشنهاد پرداخت است. فرض کنید یک خریدار پیشنهاد میدهد کل مبلغ را با یک چک چهارماهه بدهد و خریدار دیگری با چهار چک ماهانه با مبلغهای متفاوت. کدام بهتر است؟ با رأسگیری چکهای پیشنهاد دوم، یک تاریخ به دست میآید که میشود مستقیم با چهار ماه مقایسه کرد. پیشنهادی که رأس زودتری دارد، با فرض مبلغ کل برابر، برای فروشنده بهتر است؛ چون پول زودتر به دستش میرسد.
کاربرد دوم، قیمتگذاری فروش مدتدار است. بسیاری از فروشندهها برای فروش اقساطی یا چکی، درصدی به قیمت نقد اضافه میکنند که به مدت پرداخت بستگی دارد. اما مدت پرداخت چند چک با تاریخهای مختلف چقدر است؟ رأسگیری جواب این سؤال را میدهد. اگر فروشنده برای هر ماه تأخیر درصد مشخصی اضافه میکند، میتواند آن را روی فاصلهٔ رأس از امروز حساب کند. برای محاسبهٔ سود و درصد افزایش قیمت، محاسبه درصد سود و برای اقساط با بهره، محاسبه اقساط به کار میآیند.
کاربرد سوم، جابهجایی یا تجمیع چکهاست. گاهی دو طرف توافق میکنند که چند چک کوچک با یک چک بزرگ عوض شود. تاریخ منصفانهٔ آن چک بزرگ همان تاریخ رأس چکهای کوچک است؛ اگر چک تازه زودتر از رأس باشد، به نفع گیرنده است و اگر دیرتر، به نفع پرداختکننده. همین منطق برای تقسیم یک چک بزرگ به چند چک کوچک هم کار میکند: چکهای کوچک را طوری بچینید که رأسشان با تاریخ چک اصلی یکی باشد.
دو سناریوی واقعی با عدد
سناریوی اول، مقایسهٔ دو پیشنهاد است. فروشندهای جنسی به ارزش ۱۰۰ میلیون تومان میفروشد. خریدار اول پیشنهاد میدهد کل مبلغ را با یک چک صدوبیست روزه بپردازد. خریدار دوم پیشنهاد میدهد ۴۰ میلیون را با چک سی روزه، ۳۰ میلیون را با چک نود روزه و ۳۰ میلیون باقی را با چک صدوهشتاد روزه بدهد. در نگاه اول، چک صدوهشتاد روزهٔ پیشنهاد دوم طولانی به نظر میرسد. اما رأس سه چک پیشنهاد دوم، با همان فرمول، ۹۳ روز است: ۴۰ ضرب در ۳۰ بهعلاوهٔ ۳۰ ضرب در ۹۰ بهعلاوهٔ ۳۰ ضرب در ۱۸۰، تقسیم بر ۱۰۰. یعنی پیشنهاد دوم بهطور میانگین ۲۷ روز زودتر از پیشنهاد اول پول را به فروشنده میرساند و با فرض اعتبار یکسان دو خریدار، برای فروشنده بهتر است.
سناریوی دوم، تقسیم یک چک بزرگ است. خریداری چکی ۱۲۰ میلیونی با سررسید نود روز بعد داده، اما حالا میخواهد آن را با سه چک ۴۰ میلیونی عوض کند. اگر سه چک را در روزهای شصتم، نودم و صدوبیستم بگذارد، رأس آنها دقیقا روز نودم است و جابهجایی برای هر دو طرف منصفانه است؛ چون مبلغها برابرند و تاریخها به یک فاصله از روز نودم پخش شدهاند. اما اگر بخواهد چکها را در روزهای نودم، صدوبیستم و صدوپنجاهم بگذارد، رأس به روز صدوبیستم میرسد و فروشنده سی روز بیشتر منتظر میماند. فروشنده در این حالت میتواند برای سی روز اضافه، مبلغی بخواهد یا تاریخها را جلوتر بکشد.
این دو سناریو نشان میدهد که رأسگیری چطور بحثهای طولانی بر سر تاریخ چکها را به یک عدد روشن تبدیل میکند. وقتی هر دو طرف بدانند پیشنهادشان معادل چند روز است، چانهزنی سادهتر و منصفانهتر میشود. میتوانید هر سناریو را در ابزار وارد کنید و قبل از نشستن پای معامله، رأس پیشنهادهای مختلف را مقایسه کنید.
وقتی چکها را شما میدهید
رأسگیری فقط برای کسی که چک میگیرد مفید نیست. اگر خریدار هستید و قرار است چند چک بدهید، با رأسگیری میتوانید پیشنهادی بدهید که به ظاهر برای فروشنده جذاب باشد و در عمل به شما فرصت کافی بدهد. مثلا به جای یک چک بزرگ با سررسید نزدیک، چند چک بدهید که اولی کوچک و زود باشد و بقیه بزرگتر و دیرتر؛ رأس چنین ترکیبی از میانگین سادهٔ تاریخها دیرتر است. البته فروشندههای باتجربه هم رأس میگیرند، پس بهتر است پیشنهادی بدهید که از نظر رأس منصفانه باشد.
برای مدیریت نقدینگی هم رأسگیری کاربرد دارد. اگر چند چک پرداختی در ماههای آینده دارید، رأس آنها نشان میدهد که بهطور میانگین کی باید پول آماده داشته باشید. البته برای برنامهریزی دقیق، تاریخ تکتک چکها مهم است و رأس فقط تصویری کلی میدهد؛ اگر موجودی حساب در تاریخ هر چک کافی نباشد، میانگین خوب کمکی نمیکند.
رأسگیری و ارزش زمانی پول
رأسگیری بر یک فرض ساده بنا شده است: اینکه ارزش پول بهطور خطی با زمان کم میشود. یعنی صد میلیون تومان که یک ماه دیرتر برسد، به اندازهٔ مشخصی کمارزشتر است و دو ماه دیرتر، دو برابر آن. این فرض برای دورههای کوتاه چند ماهه تقریب خوبی است و دلیل رایج بودن رأسگیری در بازار هم سادگی همین فرض است. برای دورههای طولانیتر، مخصوصا در اقتصادی با تورم بالا، ارزش پول بهصورت مرکب کم میشود و محاسبهٔ دقیقتر به ارزش فعلی هر چک با نرخ تنزیل نیاز دارد.
در عمل، برای چکهایی که در بازهٔ یک سال پخش شدهاند، تفاوت رأسگیری ساده و محاسبهٔ دقیق با نرخ تنزیل معمولا چند روز است و برای تصمیمگیری روزمره کافی است. اگر میخواهید اثر تورم را روی پولی که دیرتر میرسد ببینید، محاسبه تورم کمک میکند. و برای شمردن دقیق روزهای بین دو تاریخ شمسی، محاسبه فاصله دو تاریخ را باز کنید.
راس گیری چک با اکسل یا ماشین حساب
اگر بخواهید رأسگیری را با اکسل انجام دهید، معمولا یک ستون برای مبلغ، یک ستون برای تاریخ و یک ستون برای فاصلهٔ روزها میسازید و با تابع جمع حاصلضربها، میانگین وزنی را حساب میکنید. مشکل اصلی این روش، تاریخ شمسی است؛ اکسل بهطور پیشفرض تاریخهای شمسی را نمیشناسد و باید یا تاریخها را به میلادی تبدیل کنید یا فاصلهٔ روزها را جداگانه بشمارید. شمردن دستی روزها هم پر از خطاست، چون ماههای شمسی سیویک، سی و در اسفند بیستونه یا سی روزند.
این ابزار این مشکل را ندارد. تاریخها مستقیم با تقویم شمسی وارد میشوند، فاصلهٔ روزها با تبدیل دقیق تقویم حساب میشود و سالهای کبیسه هم در نظر گرفته میشوند. اگر با ماشین حساب کار میکنید، میتوانید از جدول پایین نتیجه برای کنترل استفاده کنید: ستون روز از مبنا را در مبلغ ضرب کنید، جمع بزنید و بر جمع مبالغ تقسیم کنید؛ باید به همان عددی برسید که زیر نتیجه با عنوان میانگین وزنی دقیق نوشته شده است.
اشتباههای رایج در رأسگیری
رایجترین اشتباه، گرفتن میانگین ساده از تاریخهاست. همانطور که در مثال دیدید، این کار وقتی مبلغها متفاوتاند، نتیجهٔ نادرستی میدهد. اشتباه دوم، شمردن ماه به جای روز است. اگر فاصلهها را به ماه بشمارید، چکی که اول ماه است با چکی که آخر ماه است یکی حساب میشود و دقت محاسبه پایین میآید. اشتباه سوم، فراموش کردن چکهایی است که سررسیدشان گذشته یا همان امروز است؛ این چکها هم باید با فاصلهٔ صفر یا منفی در محاسبه بیایند. این ابزار فاصلهٔ منفی را هم درست حساب میکند.
اشتباه چهارم، استفاده از رأس برای چیزی است که برایش ساخته نشده. رأس فقط نشان میدهد پول بهطور متوسط چه زمانی میرسد؛ چیزی دربارهٔ اعتبار چکها یا ریسک برگشت خوردن آنها نمیگوید. مجموعهای از ده چک کوچک ممکن است رأسی مشابه یک چک بزرگ داشته باشد، اما ریسک و دردسر وصول آنها متفاوت است. در تصمیمگیری، رأس را کنار عوامل دیگر بسنجید. اشتباه آخر، نادیده گرفتن تعطیلیهاست. اگر تاریخ رأس روی جمعه یا تعطیل رسمی بیفتد، در عمل وصول به روز کاری بعد موکول میشود. ابزار روز هفتهٔ تاریخ رأس را کنار آن مینویسد تا اگر لازم شد، با طرف مقابل روی روز کاری نزدیک توافق کنید. برای جابهجایی چند روزه هم افزودن روز به تاریخ تاریخ دقیق را در تقویم شمسی پیدا میکند.
حریم خصوصی و ذخیرهٔ اطلاعات
همهٔ محاسبهها در مرورگر خودتان انجام میشود و هیچ مبلغ یا تاریخی به سرور فرستاده نمیشود. فهرست چکها در حافظهٔ مرورگر ذخیره میشود تا وقتی صفحه را دوباره باز میکنید، چکهایتان سر جایشان باشند. اگر روی دستگاه مشترک کار میکنید یا نمیخواهید اطلاعات بماند، بعد از کار دکمهٔ پاک کردن همه را بزنید. برای حسابهای تجاری دیگر، فاکتور ساز آنلاین هم بدون ارسال اطلاعات به سرور، فاکتور قابل چاپ میسازد.
آخرین بازبینی محتوا: | تیم تحریریه ابزار جیبی