فهرست مطالب
محاسبه مرخصی استحقاقی با این ابزار در سه قدم انجام میشود: مدت کار در سال جاری را به ماه وارد میکنید، مرخصیهای روزانه و ساعتی را که گرفتهاید مینویسید و ابزار مرخصی استحقاقی این مدت، مانده مرخصی به روز و ساعت، مقدار قابل ذخیره برای سال بعد و اگر حقوق را هم وارد کنید، مبلغ بازخرید مرخصی مانده را نشان میدهد. مبنای محاسبه، قانون کار است: یک ماه مرخصی با حقوق در سال، که ۲۶ روز کاری حساب میشود، و حداکثر ۹ روز ذخیره در هر سال. همهٔ محاسبه در مرورگر خودتان انجام میشود و هیچ عددی از حقوق یا مرخصی شما به سرور فرستاده نمیشود.
راهنمای استفاده از محاسبه مرخصی استحقاقی
- مدت کار در سال جاری را به ماه وارد کنید؛ کار یک سال کامل یعنی ۱۲ ماه.
- مرخصیهای روزانه و ساعتی که گرفتهاید را بنویسید.
- اگر حقوق ماهانه را وارد کنید، مبلغ بازخرید مرخصی مانده هم حساب میشود.
محاسبه مرخصی استحقاقی طبق قانون کار
ماده ۶۴ قانون کار میگوید مرخصی سالانهٔ کارگران با استفاده از مزد و با احتساب چهار روز جمعه، روی هم یک ماه است و برای کار کمتر از یک سال به نسبت مدت کار. در عمل، این یک ماه به ۲۶ روز کاری تبدیل میشود؛ چون چهار جمعهٔ آن خودشان تعطیلاند. همین ماده میگوید تعطیلات رسمی دیگر جزو روزهای مرخصی حساب نمیشوند. پس کارگری که یک سال کامل کار کرده، ۲۶ روز کاری مرخصی با حقوق دارد. اگر هفت ماه کار کرده، ۲۶ × ۷ ÷ ۱۲، یعنی حدود ۱۵ روز و ۱٫۲ ساعت.
همین ماده تأکید میکند که مرخصیهای دیگر، مثل مرخصی استعلاجی یا مرخصیهای خاص، جزو این یک ماه نیستند. مرخصی استحقاقی آن مرخصی است که کارگر برای استراحت، سفر یا کارهای شخصی حق دارد بگیرد، بیآنکه از حقوقش کم شود. ابزار فقط همین مرخصی را حساب میکند. اگر بیماری داشتهاید و گواهی پزشک ارائه کردهاید، آن روزها را در مرخصی گرفتهشده وارد نکنید؛ مرخصی استعلاجی قاعدهٔ جداگانه دارد و غرامتش را معمولا تأمین اجتماعی میپردازد.

هر ماه کار، چند روز مرخصی؟
یک باور رایج این است که هر ماه کار، دو و نیم روز مرخصی دارد. این عدد از تقسیم ۳۰ روز بر ۱۲ ماه میآید و درست نیست، چون چهار جمعهٔ آن یک ماه را دو بار حساب میکند. عدد درست، ۲۶ تقسیم بر ۱۲ است؛ یعنی حدود ۲٫۱۷ روز در هر ماه، که تقریبا دو روز و یک ساعت و ۱۵ دقیقه است. این اختلاف کوچک در یک سال به چهار روز میرسد و در تسویه حسابها، بهخصوص برای کسانی که چند سال مرخصی ذخیره کردهاند، رقم قابل توجهی میشود.
برای اینکه ماههای کار را درست وارد کنید، از ابتدای سال کاری حساب کنید، نه از ابتدای همکاری. اگر از اول سال شروع کردهاید و حالا آخر مهر است، هفت ماه کار کردهاید. اگر وسط سال استخدام شدهاید، فاصلهٔ تاریخ استخدام تا امروز را بشمارید. ابزار ماههای اعشاری را هم قبول میکند؛ مثلا هفت و نیم ماه. برای حساب دقیق فاصلهٔ دو تاریخ شمسی، محاسبه فاصله دو تاریخ تعداد روزها و ماهها را نشان میدهد.
مرخصی ساعتی و تبدیلش به روز
ماده ۷۰ قانون کار میگوید مرخصی کمتر از یک روز کار جزو مرخصی استحقاقی حساب میشود. یعنی وقتی دو ساعت برای کار بانکی یا رفتن به دکتر مرخصی میگیرید، این دو ساعت از مرخصی سالانهتان کم میشود. سؤال این است که هر چند ساعت یک روز است. ساعت کار عادی طبق قانون کار ۴۴ ساعت در هفته است و با شش روز کاری، روزی حدود ۷٫۳۳ ساعت، یعنی ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه، میشود. پس هر ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه مرخصی ساعتی، یک روز مرخصی حساب میشود.
ابزار مرخصی ساعتی را با همین عدد به روز تبدیل میکند و مانده را بهصورت روز و ساعت نشان میدهد. اگر کارگاه شما ساعت کاری متفاوتی دارد، مثلا پنج روز کاری در هفته با روزی ۸ ساعت و ۴۸ دقیقه، تبدیل ساعت به روز در آن کارگاه هم متفاوت است. در این حالت عدد ابزار تقریبی است؛ اما چون بیشتر کارگاهها و نرمافزارهای حقوق از همان ۷٫۳۳ ساعت استفاده میکنند، در اکثر موارد عدد ابزار با فیش یکی است. کارگرانی که در کارهای سخت و زیانآور کار میکنند، طبق ماده ۶۵ پنج هفته مرخصی سالانه دارند؛ برای آنها ابزار را با این تفاوت در نظر بگیرید.
ذخیرهٔ مرخصی؛ قاعدهٔ ۹ روز
ماده ۶۶ قانون کار میگوید کارگر نمیتواند بیش از ۹ روز از مرخصی سالانهٔ خود را ذخیره کند؛ یعنی هر سال حداکثر ۹ روز از مرخصی استفادهنشده به سال بعد منتقل میشود. منطق قانون این است که مرخصی برای استراحت است و کارگر نباید سالها بدون استراحت کار کند. ابزار در کنار مانده مرخصی، مقداری را که قابل ذخیره است جدا نشان میدهد؛ اگر مانده از ۹ روز بیشتر باشد، فقط ۹ روز.
این قاعده یک پیام عملی دارد: اگر بیش از ۹ روز مرخصی مانده دارید و سال کاری رو به پایان است، بهتر است بقیه را استفاده کنید. دربارهٔ اینکه مرخصی بیش از ۹ روز در پایان سال چه میشود، رویهها یکسان نیست و رأیهایی هم از دیوان عدالت اداری در این باره صادر شده است. مطمئنترین راه، برنامهریزی برای استفاده از مرخصی و ثبت کتبی درخواستهاست؛ اگر کارفرما با درخواست مرخصی موافقت نکرده، این درخواست ثبتشده در اختلافهای بعدی به کارتان میآید.
| موضوع | قاعده | مادهٔ قانون کار |
|---|---|---|
| مرخصی سالانه | یک ماه با حقوق؛ ۲۶ روز کاری | ماده ۶۴ |
| کار کمتر از یک سال | به نسبت مدت کار | ماده ۶۴ |
| کارهای سخت و زیانآور | پنج هفته در سال | ماده ۶۵ |
| مرخصی ساعتی | جزو مرخصی استحقاقی | ماده ۷۰ |
| ذخیرهٔ مرخصی | حداکثر ۹ روز در هر سال | ماده ۶۶ |
| پایان همکاری | پرداخت مطالبات مرخصی | ماده ۷۱ |
بازخرید مرخصی در تسویه حساب
وقتی همکاری تمام میشود، چه با پایان قرارداد، چه با استعفا یا فسخ، مرخصیهای استفادهنشده از بین نمیروند. ماده ۷۱ قانون کار میگوید مطالبات مرخصی استحقاقی کارگری که قراردادش تمام یا فسخ شده، یا بازنشسته یا از کار افتاده شده، به خود او و در صورت فوت به وراثش پرداخت میشود. این پرداخت را بازخرید مرخصی مینامند و یکی از اقلام اصلی تسویه حساب است، کنار حق سنوات، عیدی به نسبت ماههای کار و حقوق آخرین ماه.
مبلغ بازخرید ساده حساب میشود: مزد روزانه ضرب در روزهای مرخصی مانده. مزد روزانه همان حقوق ماهانه تقسیم بر ۳۰ است. اگر حقوق ماهانه را در ابزار وارد کنید، مبلغ بازخرید با بخش ساعتی مرخصی هم حساب میشود. دربارهٔ اینکه کدام اقلام حقوق در مبنای بازخرید حساب شوند، رویهٔ کارگاهها یکسان نیست؛ بیشتر از مزد ثابت یا مزد مبنا استفاده میکنند. برای حساب کامل تسویه، محاسبه سنوات و محاسبه عیدی را هم ببینید.

یک مثال کامل
فرض کنید یک سال کامل کار کردهاید، ده روز مرخصی روزانه و پنج ساعت مرخصی ساعتی گرفتهاید و حقوق ماهانهتان ۳۰ میلیون تومان است. مرخصی استحقاقی یک سال کامل ۲۶ روز است. پنج ساعت مرخصی ساعتی، با روزی ۷٫۳۳ ساعت، حدود ۰٫۶۸ روز است؛ پس روی هم ۱۰٫۶۸ روز مرخصی استفاده کردهاید. مانده مرخصی ۱۵٫۳۲ روز است که ابزار آن را ۱۵ روز و ۲٫۳ ساعت نشان میدهد.
از این مانده، فقط ۹ روز قابل ذخیره برای سال بعد است. اگر همکاریتان همین حالا تمام شود، مبلغ بازخرید با مزد روزانهٔ یک میلیون تومان، حدود ۱۵٬۳۱۷٬۸۷۲ تومان است. این مثال نشان میدهد چرا ثبت دقیق مرخصیهای ساعتی مهم است. چند ساعت مرخصی ثبتنشده یا ثبتشدهٔ اشتباه، در پایان سال به چند صد هزار یا چند میلیون تومان اختلاف در تسویه حساب میرسد.
اشتباههای رایج در حساب مرخصی
اشتباه اول، حساب ۲٫۵ روز در ماه است که بالاتر توضیح دادیم. اشتباه دوم، شمردن تعطیلات رسمی وسط مرخصی است. اگر از شنبه تا پنجشنبه مرخصی گرفتهاید و وسط هفته یک تعطیل رسمی بوده، آن روز از مرخصی شما کم نمیشود؛ چون روز کاری نبوده است. همین دربارهٔ جمعهها صدق میکند. اشتباه سوم، یکی گرفتن مرخصی استعلاجی و استحقاقی است. روزهای بیماری با گواهی پزشک، جزو مرخصی استحقاقی نیست.
اشتباه چهارم، حساب نکردن کار پارهوقت است. کارگر پارهوقت هم مرخصی استحقاقی دارد، به نسبت ساعتهای کارش. اگر روزی چهار ساعت کار میکنید، مرخصیتان به روز همان ۲۶ روز است، اما هر روز مرخصی برای شما چهار ساعت است نه ۷٫۳۳ ساعت. در این حالت، مرخصی ساعتی را به نسبت ساعت کار خودتان به روز تبدیل کنید. اشتباه پنجم هم صرفنظر کردن از مرخصی به امید بازخرید است؛ همانطور که دیدیم، فقط ۹ روز از هر سال ذخیره میشود. اشتباه ششم هم به کارفرما برمیگردد: بعضی کارگاهها روزهای تعطیل بین دو روز مرخصی را هم از مرخصی کم میکنند. اگر پنجشنبه و شنبه مرخصی گرفتهاید، جمعهٔ بین آنها تعطیل هفتگی است و چون مرخصی سالانه به روز کاری حساب میشود، معمولا نباید از مرخصی شما کم شود؛ اگر کارگاه رویهٔ دیگری دارد، دلیلش را بپرسید. این نکته را هنگام بررسی ماندهٔ مرخصی در سامانهٔ حضور و غیاب یا فیش حقوقی در نظر داشته باشید و اگر اشتباهی دیدید، با واحد اداری مطرح کنید.
مرخصیهایی که جزو مرخصی استحقاقی نیستند
قانون کار چند نوع مرخصی دیگر هم دارد که از مرخصی سالانه کم نمیشوند. مرخصی استعلاجی برای بیماری با گواهی پزشک، مرخصی زایمان برای کارگران زن، و طبق ماده ۷۳ قانون کار، سه روز مرخصی با حقوق برای ازدواج دائم یا فوت همسر، پدر، مادر یا فرزند. مرخصی بدون حقوق هم با موافقت کارفرما ممکن است و طبعا از مرخصی استحقاقی کم نمیشود، اما در سابقهٔ بیمه اثر دارد.
این مرخصیها را در خانهٔ مرخصی گرفتهشدهٔ ابزار وارد نکنید. اگر در فیش یا سامانهٔ حضور و غیاب کارگاه، این مرخصیها به اشتباه از مرخصی استحقاقی کم شدهاند، با واحد اداری کارگاه مطرح کنید. برای مرخصی زایمان، که شرایط و مدت خاصی دارد، به سامانه و شعبهٔ تأمین اجتماعی مراجعه کنید؛ پرداخت حقوق این دوره معمولا با تأمین اجتماعی است.
زمان مرخصی را چه کسی تعیین میکند؟
داشتن مرخصی یک چیز است و گرفتنش در زمانی که میخواهید چیز دیگر. ماده ۶۹ قانون کار میگوید تاریخ استفاده از مرخصی با توافق کارگر و کارفرما تعیین میشود و اگر توافق نشد، اختلاف به ادارهٔ کار محل ارجاع میشود. در کارگاههایی که کار نوبتی دارند، همین ماده از کارفرما میخواهد در سه ماه آخر هر سال، برنامهٔ مرخصی سال بعد را تنظیم کند. این قاعده برای جلوگیری از همزمانی مرخصی چند نفر در یک شیفت است و به کارگر هم کمک میکند سفرها و کارهای مهمش را از قبل برنامهریزی کند.
در عمل، بهترین کار این است که درخواست مرخصی را کتبی یا در سامانهٔ کارگاه ثبت کنید. اگر کارفرما با مرخصی موافقت نکرد، همین درخواست ثبتشده نشان میدهد که شما برای استفاده از مرخصی اقدام کردهاید. این موضوع بهخصوص نزدیک پایان سال اهمیت دارد، وقتی بیش از ۹ روز مرخصی مانده دارید و میخواهید آن را از دست ندهید. برای برنامهریزی مرخصی کنار تعطیلات رسمی، تقویم شمسی تعطیلات هر ماه را نشان میدهد؛ چند روز مرخصی کنار یک تعطیلی رسمی، سفر طولانیتری را ممکن میکند.
حج، کار فصلی و حالتهای خاص
قانون کار برای چند حالت خاص هم قاعده دارد. طبق ماده ۶۷، هر کارگر در طول مدت کار، یک بار حق دارد برای سفر حج واجب یک ماه مرخصی بگیرد؛ با استفاده از مرخصی استحقاقی یا بهصورت مرخصی بدون حقوق. ماده ۶۸ هم مرخصی کارگران فصلی را به نسبت ماههای کار حساب میکند. یعنی کارگری که شش ماه در یک کارگاه فصلی کار کرده، نیمی از مرخصی سالانه را دارد؛ همان چیزی که ابزار با وارد کردن شش ماه نشان میدهد.
ماده ۷۲ هم مرخصی بدون حقوق را پیشبینی کرده است که شرایطش با توافق کتبی کارگر و کارفرما تعیین میشود. مرخصی بدون حقوق از مرخصی استحقاقی کم نمیشود، اما در این مدت حقوقی پرداخت نمیشود و معمولا حق بیمه هم پرداخت نمیشود. اگر مرخصی بدون حقوق طولانی میگیرید، اثرش را بر سابقهٔ بیمه و بازنشستگی بررسی کنید. مرخصی استعلاجی که تأمین اجتماعی تأیید کرده، طبق ماده ۷۴ جزو سابقهٔ کار و بازنشستگی حساب میشود.
کارمندان دولت و قراردادهای خاص
این ابزار بر اساس قانون کار ساخته شده است و برای کارگران و کارمندان بخش خصوصی و شرکتهایی که مشمول قانون کارند کاربرد دارد. کارمندان رسمی و پیمانی دولت تابع قانون مدیریت خدمات کشوریاند و قواعد مرخصی آنها متفاوت است؛ از تعداد روزهای مرخصی سالانه تا سقف ذخیره و نحوهٔ بازخرید. برای این گروه، عددهای ابزار درست نیستند.
بعضی قراردادهای کار هم مرخصی بیشتری از حداقل قانون میدهند. قانون کار حداقل حقوق کارگر را تعیین میکند و کارفرما میتواند بیشتر بدهد، اما کمتر نه. اگر قرارداد شما مثلا ۳۰ روز کاری مرخصی سالانه دارد، ابزار را با ۲۶ روز حساب کنید و اختلاف را خودتان اضافه کنید. برای دیدن تصویر کامل حقوق و مزایای ماهانهتان هم محاسبه حقوق ۱۴۰۵ فیش کامل با اضافهکاری، بیمه و مالیات را میسازد.
آخرین بازبینی محتوا: | تیم تحریریه ابزار جیبی