تست افسردگی آنلاین (PHQ-9)

راهنمای استفاده از تست افسردگی

1. هر سؤال را با توجه به دو هفتهٔ اخیر صادقانه پاسخ دهید.
2. پس از پاسخ به همهٔ سؤال‌ها، نمره و تفسیر نمایش داده می‌شود.
3. در صورت نمرهٔ متوسط یا بالاتر، با روان‌شناس یا روان‌پزشک مشورت کنید.

تست افسردگی PHQ-9 چیست؟

پرسش‌نامهٔ سلامت بیمار با نُه سؤال، یا PHQ-9، در اوایل دههٔ دوهزار میلادی توسط پژوهشگرانی برای استفاده در مراقبت‌های اولیهٔ پزشکی ساخته شد. هدف این بود که پزشکان عمومی بتوانند در چند دقیقه، بیمارانی را که ممکن است افسردگی داشته باشند شناسایی کنند. نُه سؤال این پرسش‌نامه، تقریبا همان نُه معیاری را پوشش می‌دهند که در راهنماهای تشخیصی برای افسردگی اساسی آمده است: کم‌علاقگی، غمگینی، مشکل خواب، خستگی، تغییر اشتها، احساس بی‌ارزشی، مشکل تمرکز، کندی یا بی‌قراری و افکار مرگ یا آسیب به خود.

این پرسش‌نامه در پژوهش‌های زیادی در کشورهای مختلف، از جمله ایران، بررسی شده و نسخه‌های فارسی آن اعتبار قابل قبولی نشان داده‌اند. سادگی، کوتاهی و دقت مناسب، آن را به یکی از رایج‌ترین ابزارهای غربالگری تبدیل کرده است. بسیاری از کلینیک‌ها آن را در هر ویزیت تکرار می‌کنند تا روند علائم و اثر درمان را دنبال کنند.

نمرهٔ تست افسردگی چطور حساب می‌شود؟

هر سؤال چهار گزینه دارد که از صفر تا سه امتیاز می‌گیرند: اصلا صفر، چند روز یک، بیش از نیمی از روزها دو و تقریبا هر روز سه. جمع امتیاز نُه سؤال، نمرهٔ کل بین صفر تا ۲۷ است. نمرهٔ صفر تا چهار نشان‌دهندهٔ علائم کم یا بدون علامت است، پنج تا نُه علائم خفیف، ده تا چهارده علائم متوسط، پانزده تا نوزده علائم نسبتا شدید و بیست تا بیست‌وهفت علائم شدید.

نمرهٔ ده و بالاتر، نقطهٔ برشی است که در پژوهش‌ها بهترین تعادل را بین شناسایی افراد دارای افسردگی و اشتباه نکردن دربارهٔ افراد بدون افسردگی نشان داده است. به همین دلیل، اگر نمرهٔ شما ده یا بیشتر است، ابزار ارزیابی تخصصی را توصیه می‌کند. سؤال نهم که دربارهٔ افکار مرگ یا آسیب به خود است، اهمیت ویژه‌ای دارد؛ هر پاسخی غیر از «اصلا» به این سؤال، صرف‌نظر از نمرهٔ کل، دلیلی برای صحبت فوری با کسی است و ابزار پیامی ویژه برای آن نمایش می‌دهد.

غربالگری با تشخیص چه فرقی دارد؟

این مهم‌ترین نکته‌ای است که باید دربارهٔ هر تست آنلاین افسردگی بدانید. غربالگری یعنی شناسایی کسانی که ممکن است مشکلی داشته باشند و بهتر است بیشتر بررسی شوند. تشخیص یعنی تعیین اینکه فرد واقعا به اختلال مشخصی مبتلاست؛ کاری که فقط روان‌پزشک یا روان‌شناس بالینی، با مصاحبه، بررسی سابقه و رد کردن علت‌های دیگر انجام می‌دهد. نمرهٔ بالا در این تست به این معنا نیست که حتما افسردگی دارید و نمرهٔ پایین هم به این معنا نیست که حتما ندارید.

علائمی شبیه افسردگی ممکن است علت‌های دیگری هم داشته باشند. کم‌کاری تیروئید، کم‌خونی، کمبود ویتامین‌ها، برخی داروها، اختلال خواب، سوگ اخیر و حتی برخی بیماری‌های جسمی می‌توانند خستگی، بی‌حوصلگی و تغییر اشتها ایجاد کنند. یکی از کارهای متخصص، بررسی همین علت‌هاست. پس نتیجهٔ تست را نقطهٔ شروع یک گفت‌وگو بدانید، نه پایان آن.

غم معمولی یا افسردگی؟

همهٔ ما گاهی غمگین می‌شویم؛ پس از شکست، دعوا، از دست دادن کار یا عزیزی. غم بخشی طبیعی از زندگی انسان است و معمولا با گذشت زمان، حمایت دیگران و تغییر شرایط کم می‌شود. افسردگی با غم معمولی چند تفاوت مهم دارد. اول، مدت آن؛ علائم بیشتر روزها و دست‌کم دو هفته ادامه دارند. دوم، فراگیری آن؛ افسردگی فقط به یک موضوع محدود نیست و تقریبا همهٔ جنبه‌های زندگی را خاکستری می‌کند. سوم، از دست رفتن لذت؛ کارهایی که قبلا لذت‌بخش بودند، دیگر لذتی ندارند.

چهارمین تفاوت، اثر بر زندگی روزمره است. افسردگی ممکن است بلند شدن از رختخواب، رفتن به کار، مراقبت از خود و حفظ روابط را سخت کند. اگر احساس می‌کنید حال‌تان مدتی است که کارکرد روزانه‌تان را مختل کرده، این تست می‌تواند کمک کند وضعیت را بهتر بفهمید.

علائم افسردگی که کمتر شناخته شده‌اند

افسردگی همیشه به شکل گریه و غمگینی ظاهر نمی‌شود. در برخی افراد، به‌ویژه مردان، بیشتر به شکل زودرنجی، عصبانیت، کناره‌گیری از دیگران، کار زیاد یا مصرف بیشتر سیگار و مواد بروز می‌کند. در برخی دیگر، علائم جسمی برجسته‌ترند: خستگی مداوم که با استراحت برطرف نمی‌شود، دردهای مبهم بدنی، سردرد و مشکلات گوارشی. در نوجوانان، افسردگی ممکن است با افت تحصیلی، تحریک‌پذیری و کناره‌گیری از خانواده همراه باشد. در سالمندان، گاهی با فراموشی و کاهش تمرکز اشتباه گرفته می‌شود.

مشکلات خواب، چه بی‌خوابی و چه خواب بیش از حد، از علائم بسیار رایج افسردگی‌اند. تغییر اشتها هم ممکن است به هر دو شکل باشد؛ کاهش اشتها و وزن، یا پرخوری و افزایش وزن. اگر چند مورد از این علائم را دارید، حتی اگر احساس غمگینی شدید نمی‌کنید، تست را جدی بگیرید.

اگر نمرهٔ شما بالاست، قدم بعدی چیست؟

اگر نمرهٔ شما ده یا بیشتر است، قدم اول گرفتن وقت از یک متخصص است؛ روان‌شناس بالینی، روان‌پزشک یا پزشک عمومی که بتواند شما را راهنمایی کند. نتیجهٔ این تست را یادداشت کنید و همراه ببرید؛ بسیاری از متخصصان با این پرسش‌نامه آشنا هستند و نمرهٔ شما، گفت‌وگو را سریع‌تر پیش می‌برد. اگر هزینه نگرانی شماست، مراکز خدمات جامع سلامت، کلینیک‌های دانشگاهی و مراکز مشاورهٔ دانشجویی معمولا خدمات ارزان‌تر یا رایگان دارند. خط صدای مشاور بهزیستی با شمارهٔ ۱۴۸۰ هم مشاورهٔ تلفنی ارائه می‌دهد.

اگر نمرهٔ شما در محدودهٔ خفیف است، ممکن است مراقبت از خود و پیگیری کافی باشد. دو هفتهٔ دیگر دوباره تست بدهید؛ اگر نمره بالا رفت یا علائم ادامه پیدا کرد، با متخصص صحبت کنید. اگر نمرهٔ شما پایین است اما همچنان احساس خوبی ندارید، به حس خودتان اعتماد کنید؛ هیچ پرسش‌نامه‌ای جای شناخت شما از خودتان را نمی‌گیرد.

افسردگی درمان دارد

افسردگی یکی از قابل‌درمان‌ترین اختلال‌های روانی است و بیشتر افرادی که درمان مناسب دریافت می‌کنند، بهبود قابل‌توجهی پیدا می‌کنند. روان‌درمانی، به‌ویژه درمان شناختی‌رفتاری که به شناسایی و تغییر الگوهای فکری و رفتاری کمک می‌کند، در افسردگی خفیف تا متوسط بسیار مؤثر است. در افسردگی متوسط تا شدید، داروهای ضدافسردگی که پزشک تجویز می‌کند، اغلب همراه با روان‌درمانی، بهترین نتیجه را می‌دهند. داروهای ضدافسردگی اعتیادآور نیستند، اما باید طبق دستور پزشک مصرف و قطع شوند و اثرشان معمولا پس از چند هفته ظاهر می‌شود.

بسیاری از افراد به دلیل نگرانی از برچسب خوردن یا تصور اینکه باید خودشان مشکل را حل کنند، کمک نمی‌گیرند. افسردگی ضعف شخصیت یا کمبود اراده نیست؛ وضعیتی است که مثل هر بیماری دیگری، با کمک تخصصی بهتر می‌شود.

کارهایی که از امروز کمک می‌کنند

در کنار کمک تخصصی، چند کار ساده می‌تواند به بهبود حال کمک کند. فعالیت بدنی منظم، حتی پیاده‌روی روزانهٔ سی دقیقه‌ای، اثر محسوسی بر خلق دارد و در پژوهش‌ها برای افسردگی خفیف مفید بوده است. خواب منظم، با ساعت ثابت خوابیدن و بیدار شدن، پایهٔ تنظیم خلق است؛ برای تنظیم آن محاسبه زمان خواب کمک می‌کند. قرار گرفتن در نور روز، به‌ویژه صبح‌ها، و وعده‌های غذایی منظم هم مؤثرند.

افسردگی معمولا ما را به کناره‌گیری از دیگران می‌کشاند، در حالی که ارتباط با دیگران یکی از قوی‌ترین عوامل محافظ است. حتی اگر حوصله ندارید، با یک دوست یا عضو خانواده تماس بگیرید یا کوتاه ببینیدش. کارهای کوچک و قابل انجام را در برنامهٔ روزانه بگذارید و انجام هر کدام را یک موفقیت بدانید. از الکل و مواد که کوتاه‌مدت حال را عوض می‌کنند اما در بلندمدت افسردگی را بدتر می‌کنند، دوری کنید.

باورهای نادرست دربارهٔ افسردگی

چند باور رایج، مانع کمک گرفتن بسیاری از افراد می‌شود. جدول زیر برخی از آن‌ها را کنار واقعیت گذاشته است.

این باورها گاهی از سر دلسوزی تکرار می‌شوند، اما نتیجهٔ آن‌ها تأخیر در کمک است. هرچه درمان زودتر شروع شود، معمولا بهبود سریع‌تر و کامل‌تر است.

افسردگی در دوره‌های خاص زندگی

برخی دوره‌های زندگی با خطر بیشتر افسردگی همراه‌اند. پس از زایمان، بسیاری از مادران چند روز نوسان خلق و گریهٔ بی‌دلیل را تجربه می‌کنند که معمولا خودبه‌خود برطرف می‌شود. اما اگر غمگینی، اضطراب و احساس ناتوانی بیش از دو هفته ادامه یابد یا شدید باشد، ممکن است افسردگی پس از زایمان باشد که درمان مؤثری دارد و نباید با «خستگی طبیعی مادری» اشتباه گرفته شود. دوران دانشجویی، مهاجرت، بیکاری، بازنشستگی، جدایی و سوگ هم دوره‌هایی‌اند که حمایت بیشتری لازم دارند.

برخی افراد هم افسردگی را با الگوی فصلی تجربه می‌کنند؛ معمولا در پاییز و زمستان که روزها کوتاه‌ترند، علائم شروع می‌شود و در بهار کم می‌شود. قرار گرفتن در نور روز، فعالیت بدنی در فضای باز و در صورت لزوم درمان تخصصی، در این نوع افسردگی کمک می‌کند. اگر متوجه شده‌اید که حال‌تان هر سال در فصل خاصی بدتر می‌شود، این الگو را با متخصص در میان بگذارید.

افسردگی و اضطراب؛ دو همراه رایج

افسردگی و اضطراب اغلب با هم دیده می‌شوند. بسیاری از کسانی که علائم افسردگی دارند، نگرانی مداوم، بی‌قراری و مشکل آرام گرفتن را هم تجربه می‌کنند. اگر علاوه بر علائم این تست، نگرانی زیادی هم دارید، تست اضطراب را هم انجام دهید. نتیجهٔ هر دو را با متخصص در میان بگذارید، چون درمان ممکن است هر دو را هدف بگیرد.

اگر نگران یکی از عزیزان‌تان هستید

اگر فکر می‌کنید همسر، فرزند، دوست یا یکی از اعضای خانواده افسرده است، مهم‌ترین کار گوش دادن بدون قضاوت است. جمله‌هایی مثل «خودت را جمع کن» یا «دیگران مشکلات بزرگ‌تری دارند» کمکی نمی‌کنند و ممکن است فرد را بیشتر منزوی کنند. به‌جای آن، بگویید که متوجه تغییر حالش شده‌اید و نگرانش هستید. پیشنهاد کنید با هم دنبال کمک تخصصی بگردید و اگر لازم شد، در گرفتن وقت یا همراهی به جلسهٔ اول کمک کنید.

اگر عزیزتان از ناامیدی شدید، بی‌فایده بودن یا مرگ حرف می‌زند، این حرف‌ها را جدی بگیرید. پرسیدن مستقیم دربارهٔ افکار خودکشی، خطر را بیشتر نمی‌کند و اغلب برای فرد تسکین‌دهنده است که بالاخره کسی می‌پرسد. در صورت خطر، او را تنها نگذارید و با ۱۲۳ یا ۱۱۵ تماس بگیرید.

افسردگی در محیط کار و تحصیل

افسردگی اغلب اول از همه در کار و درس خودش را نشان می‌دهد: تمرکز کم می‌شود، کارهایی که قبلا ساده بودند سنگین به نظر می‌رسند، تصمیم‌گیری سخت می‌شود و انگیزه از بین می‌رود. بسیاری از افراد این تغییرات را به تنبلی یا بی‌مسئولیتی نسبت می‌دهند و خودشان را سرزنش می‌کنند که حال را بدتر می‌کند. اگر افت عملکرد شما با علائم این تست هم‌زمان است، احتمالا مشکل از جنس انگیزه نیست. در صورت امکان، با مدیر یا استاد خود دربارهٔ کاهش موقت فشار کاری صحبت کنید؛ گفتن جزئیات پزشکی لازم نیست. بسیاری از دانشگاه‌ها هم مرکز مشاورهٔ دانشجویی دارند که خدمات آن معمولا رایگان و محرمانه است.

حریم خصوصی و محدودیت‌های تست

پاسخ‌های شما در این تست فقط در مرورگر خودتان پردازش می‌شوند و به هیچ سروری فرستاده یا ذخیره نمی‌شوند. می‌توانید با خیال راحت و با صداقت پاسخ دهید. این تست جایگزین ارزیابی تخصصی نیست، برای کودکان زیر دوازده سال طراحی نشده و در دوران بارداری و پس از زایمان، پرسش‌نامه‌های ویژهٔ آن دوره معمولا مناسب‌ترند. سایر پرسش‌نامه‌های خودسنجی مثل تست عزت نفس و تست شادکامی در صفحهٔ آموزش و آزمون آمده‌اند.