فهرست مطالب
محاسبه تخمک گذاری به زوج‌هایی که قصد بارداری دارند کمک می‌کند روزهایی را بشناسند که احتمال بارداری در آن‌ها بیشتر است. تخمکگذاری لحظه‌ای است که تخمدان یک تخمک بالغ آزاد می‌کند و احتمال بارداری فقط در چند روز اطراف آن وجود دارد. در ابزار بالا تاریخ اولین روز آخرین قاعدگی را با تقویم شمسی وارد کنید و طول چرخهٔ قاعدگی خود را بنویسید تا روز تخمینی تخمکگذاری و پنجرهٔ باروری برای شش چرخهٔ آینده نمایش داده شود. ابزار نزدیک‌ترین پنجرهٔ باروری را برجسته می‌کند و می‌گوید چند روز تا آن مانده است. برای نمونه، اگر آخرین قاعدگی اول مهر ۱۴۰۵ بوده و چرخهٔ شما ۲۸ روزه است، تخمکگذاری حدود ۱۵ مهر و پنجرهٔ باروری از ۱۰ تا ۱۶ مهر خواهد بود.
راهنمای استفاده از محاسبه تخمکگذاری
- تاریخ اولین روز آخرین قاعدگی را انتخاب کنید.
- طول چرخه (فاصلهٔ شروع دو قاعدگی) را وارد کنید؛ معمولا ۲۱ تا ۳۵ روز.
- جدول روزهای باروری سه چرخهٔ آینده نمایش داده می‌شود.
تخمکگذاری چیست و چه زمانی رخ می‌دهد؟
چرخهٔ قاعدگی دو نیمه دارد. نیمهٔ اول، از شروع قاعدگی تا تخمکگذاری، فاز فولیکولار نام دارد؛ در این مدت یکی از فولیکول‌های تخمدان رشد می‌کند و تخمک درون آن بالغ می‌شود. با افزایش ناگهانی هورمون LH، فولیکول پاره می‌شود و تخمک آزاد می‌شود. نیمهٔ دوم، از تخمکگذاری تا قاعدگی بعدی، فاز لوتئال است که در آن پوشش رحم برای لانه‌گزینی احتمالی آماده می‌شود. اگر بارداری رخ ندهد، سطح هورمون‌ها افت می‌کند و قاعدگی بعدی شروع می‌شود.
نکتهٔ کلیدی این است که طول فاز لوتئال در بیشتر زنان نسبتا ثابت و حدود ۱۴ روز است، با دامنهٔ معمول ۱۲ تا ۱۶ روز. تفاوت طول چرخه‌ها بین زنان مختلف، بیشتر از تفاوت طول فاز فولیکولار می‌آید. به همین دلیل، تخمکگذاری را بهتر است از قاعدگی بعدی به عقب شمرد، نه از قاعدگی قبلی به جلو. زنی با چرخهٔ ۳۲ روزه، تخمکگذاری را حدود روز هجدهم دارد، نه روز چهاردهم.
محاسبه تخمکگذاری با طول چرخه
ابزار روز تخمکگذاری را با این فرمول تخمین می‌زند: اولین روز آخرین قاعدگی به‌اضافهٔ طول چرخه منهای چهارده. این همان روزی است که چهارده روز پیش از قاعدگی بعدی قرار دارد. سپس پنجرهٔ باروری را از پنج روز پیش از تخمکگذاری تا یک روز پس از آن در نظر می‌گیرد. ابزار همین محاسبه را برای شش چرخهٔ پشت سر هم تکرار می‌کند تا تقویم چند ماه آینده را داشته باشید.
دقت این محاسبه به دقت طول چرخه‌ای بستگی دارد که وارد می‌کنید. طول چرخه، فاصلهٔ روز اول یک قاعدگی تا روز اول قاعدگی بعدی است، نه تعداد روزهای خونریزی. اگر طول چرخههای شما ماه‌به‌ماه تغییر می‌کند، میانگین چند ماه اخیر را وارد کنید. برای محاسبهٔ این میانگین از تاریخ‌های گذشته، محاسبه زمان پریود حالت مخصوص محاسبهٔ طول چرخه دارد.
چرا پنجرهٔ باروری شش روز است؟
تخمک پس از آزاد شدن فقط حدود ۱۲ تا ۲۴ ساعت توان بارور شدن دارد. اما اسپرم در شرایط مناسب دستگاه تناسلی زن، تا پنج روز زنده می‌ماند. به همین دلیل، رابطه در پنج روز پیش از تخمکگذاری هم می‌تواند به بارداری منجر شود، چون اسپرم‌ها تا لحظهٔ آزاد شدن تخمک منتظر می‌مانند. پنجرهٔ باروری از پنج روز پیش از تخمکگذاری تا روز تخمکگذاری و گاهی یک روز پس از آن است.
پژوهش‌ها نشان داده‌اند که بیشترین احتمال بارداری در دو یا سه روز پیش از تخمکگذاری و خود روز تخمکگذاری است. یعنی منتظر ماندن تا روز تخمکگذاری، بهترین راه نیست؛ بهتر است رابطه در روزهای منتهی به آن هم انجام شود. پس از روز تخمکگذاری، احتمال بارداری به سرعت کم می‌شود.
جدول تخمکگذاری برای چرخههای مختلف
جدول زیر روز تخمکگذاری، پنجرهٔ باروری و قاعدگی بعدی را برای آخرین قاعدگی اول مهر ۱۴۰۵ و سه طول چرخهٔ رایج نشان می‌دهد.
| طول چرخه | روز تخمکگذاری | پنجرهٔ باروری | قاعدگی بعدی |
|---|---|---|---|
| ۲۴ روز | ۱۱ مهر ۱۴۰۵ | ۶ تا ۱۲ مهر | ۲۵ مهر ۱۴۰۵ |
| ۲۸ روز | ۱۵ مهر ۱۴۰۵ | ۱۰ تا ۱۶ مهر | ۲۹ مهر ۱۴۰۵ |
| ۳۲ روز | ۱۹ مهر ۱۴۰۵ | ۱۴ تا ۲۰ مهر | ۳ آبان ۱۴۰۵ |
این جدول نشان می‌دهد که زنانی با چرخهٔ کوتاه‌تر، ممکن است پنجرهٔ باروری را خیلی زودتر از آنچه فکر می‌کنند داشته باشند؛ گاهی تنها چند روز پس از پایان خونریزی.
نشانههای بدن در زمان تخمکگذاری
بدن چند نشانه دارد که می‌تواند محاسبهٔ تقویمی را تأیید یا اصلاح کند. مهم‌ترین آن تغییر ترشحات دهانهٔ رحم است. در روزهای نزدیک به تخمکگذاری، ترشحات شفاف، لغزنده و کشدار میشوند، شبیه سفیدهٔ خام تخممرغ. این ترشحات به حرکت و زنده ماندن اسپرم کمک می‌کنند و ظاهر شدن‌شان نشانهٔ نزدیک بودن تخمکگذاری است. پس از تخمکگذاری، ترشحات غلیظ‌تر و کمتر میشوند.
نشانهٔ دیگر، دمای پایهٔ بدن است که صبح‌ها پیش از بلند شدن از رختخواب با دماسنج دقیق اندازه گرفته می‌شود. پس از تخمکگذاری، دمای پایه حدود سه تا پنج دهم درجه بالا می‌رود و تا قاعدگی بعدی بالا می‌ماند. این روش تخمکگذاری را پس از وقوع تأیید می‌کند، اما با ثبت چند ماه می‌توانید الگوی چرخهٔ خود را بشناسید. برخی زنان هم هنگام تخمکگذاری درد خفیف یک‌طرفه‌ای در زیر شکم حس می‌کنند، حساسیت پستان یا افزایش میل جنسی دارند.
تست تخمکگذاری؛ دقیق‌تر از تقویم
تست‌های تخمکگذاری که از داروخانه تهیه میشوند، افزایش هورمون LH را در ادرار تشخیص می‌دهند. این افزایش معمولا یک تا دو روز پیش از تخمکگذاری رخ می‌دهد، پس مثبت شدن تست یعنی بهترین روزهای باروری همین حالا یا فرداست. برای استفادهٔ درست، تست را چند روز پیش از تاریخ تخمینی ابزار شروع کنید و هر روز در ساعت ثابتی انجام دهید. ابزار کمک می‌کند بدانید از چه روزی تست را شروع کنید.
ترکیب سه روش، یعنی تقویم ابزار، مشاهدهٔ ترشحات و تست LH، دقیق‌ترین تصویری است که بدون مراجعه به پزشک می‌توانید داشته باشید. در برخی شرایط، مثل سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، سطح LH ممکن است بهطور پایه بالا باشد و تست‌ها نتیجهٔ گمراه‌کننده بدهند؛ در این حالت پیگیری پزشکی لازم است.
بهترین زمان برای اقدام به بارداری
برای زوج‌هایی که قصد بارداری دارند، رابطهٔ منظم هر یک تا دو روز در طول پنجرهٔ باروری، بیشترین شانس را می‌دهد. لازم نیست رابطه دقیقا در روز تخمکگذاری باشد و فشار برای زمان‌بندی بسیار دقیق، گاهی استرس زیادی می‌سازد که خودش مفید نیست. برخی زوج‌ها ترجیح می‌دهند بدون پیگیری تقویم، در طول ماه هر دو سه روز یک بار رابطه داشته باشند که این روش هم پنجرهٔ باروری را پوشش می‌دهد.
سبک زندگی هم اثر دارد. سیگار، وزن بسیار کم یا بسیار زیاد، استرس شدید و برخی داروها می‌توانند باروری را کاهش دهند. شروع اسید فولیک از چند ماه پیش از بارداری توصیه می‌شود. وضعیت وزن را با محاسبه BMI بسنجید و اگر سیگار می‌کشید، محاسبه هزینه سیگار شاید انگیزهٔ دیگری برای ترک باشد.
مثال عملی: یک چرخه را از نزدیک دنبال کنید
فرض کنید آخرین قاعدگی شما اول مهر ۱۴۰۵ بوده و چرخههای شما معمولا ۳۰ روزه است. ابزار روز تخمکگذاری را حدود ۱۷ مهر و پنجرهٔ باروری را از حدود ۱۲ تا ۱۸ مهر نشان می‌دهد. یک برنامهٔ عملی این است که از ۱۰ مهر هر روز صبح ترشحات را مشاهده و یادداشت کنید و از ۱۲ مهر تست LH را هر روز در ساعتی ثابت انجام دهید. اگر مثلا ۱۵ مهر تست مثبت شد و ترشحات هم شفاف و کشدار بود، احتمالا تخمکگذاری ۱۶ یا ۱۷ مهر است و روزهای ۱۵ تا ۱۷ بهترین زمان برای اقدام به بارداری است.
اگر دمای پایهٔ بدن را هم ثبت کنید، باید حدود ۱۷ یا ۱۸ مهر افزایش پایدار دما را ببینید که تأیید می‌کند تخمکگذاری رخ داده است. اگر قاعدگی بعدی حدود اول آبان شروع شد، محاسبه درست بوده است؛ چون مهر سی روز دارد، چرخهٔ ۳۰ روزه درست به اول ماه بعد می‌رسد. ثبت دو سه چرخه به این شکل، الگوی بدن شما را روشن می‌کند و پس از آن پیش‌بینی ماه‌های بعد بسیار دقیق‌تر می‌شود.
تخمکگذاری پس از زایمان، شیردهی و قطع قرص
پس از زایمان، تخمکگذاری ممکن است پیش از اولین قاعدگی برگردد؛ یعنی زنی که هنوز قاعدگی نشده، ممکن است باردار شود. در شیردهی کامل و مکرر، تخمکگذاری معمولا با تأخیر برمی‌گردد، اما زمان آن در افراد مختلف بسیار متفاوت است و نمی‌توان با این ابزار پیش‌بینی‌اش کرد. پس از قطع قرص‌های پیشگیری هورمونی هم، چرخه‌ها ممکن است چند ماه طول بکشد تا منظم شوند. در این دوره‌ها، تقویم ابزار دقت کمی دارد و تکیه بر نشانههای بدن و تست LH منطقی‌تر است.
سن و باروری
باروری زنان از اواخر دههٔ بیست به تدریج کاهش می‌یابد و پس از سی‌وپنج سالگی این کاهش سریع‌تر می‌شود. دلیل اصلی آن، کاهش تعداد و کیفیت تخمک‌هاست. این به معنای ناممکن بودن بارداری در سنین بالاتر نیست، اما احتمال بارداری در هر چرخه کمتر و زمان لازم برای باردار شدن طولانی‌تر است. به همین دلیل، توصیه به مراجعهٔ زودتر به پزشک برای زنان بالای سی‌وپنج سال، پس از شش ماه اقدام ناموفق، اهمیت دارد.
باروری مردان هم با سن کاهش می‌یابد، هرچند آهسته‌تر. کیفیت اسپرم تحت تأثیر سیگار، الکل، چاقی، گرمای زیاد و برخی داروها قرار می‌گیرد. اقدام به بارداری کاری دونفره است و سبک زندگی سالم برای هر دو زوج اهمیت دارد.
تغذیه، وزن و استرس
وزن بسیار کم و وزن بسیار زیاد هر دو می‌توانند تخمکگذاری را مختل کنند. در زنانی که اضافه وزن دارند و چرخههای نامنظم، حتی کاهش پنج تا ده درصد وزن گاهی تخمکگذاری منظم را برمی‌گرداند. برای کسانی که کمبود وزن دارند یا ورزش بسیار شدید انجام می‌دهند، افزایش دریافت انرژی ممکن است لازم باشد. برنامهٔ غذایی متعادل با میوه، سبزی، غلات کامل، پروتئین کافی و چربی‌های سالم، پایهٔ خوبی برای باروری است و کالری مناسب را می‌توانید با محاسبه کالری روزانه پیدا کنید.
استرس شدید هم ممکن است تخمکگذاری را عقب بیندازد. البته فشار روانی ناشی از خود تلاش برای بارداری، به‌ویژه پس از چند ماه، برای بسیاری از زوج‌ها واقعی است. گاهی کنار گذاشتن موقت پیگیری وسواسی تقویم و تست‌ها و تمرکز بر رابطهٔ منظم در طول ماه، فشار را کم می‌کند.
اشتباه‌های رایج
اشتباه اول، شمردن روز چهاردهم برای همه است، در حالی که این فقط برای چرخهٔ ۲۸ روزه درست است. اشتباه دوم، وارد کردن تعداد روزهای خونریزی به‌جای طول کل چرخه است. کسی که خونریزی‌اش پنج روز طول میکشد و عدد پنج را بهعنوان طول چرخه وارد کند، نتیجه‌ای کاملا بی‌معنا می‌گیرد؛ ابزار هم برای جلوگیری از همین اشتباه فقط اعداد بین ۲۰ تا ۴۵ را می‌پذیرد. اشتباه سوم، منتظر ماندن برای روز تخمکگذاری و غفلت از روزهای پیش از آن است، در حالی که بیشترین شانس در همان روزهای پیشین است. و اشتباه چهارم، تکیه بر روش تقویمی برای پیشگیری از بارداری است که بالاتر توضیح دادیم.
چرخههای نامنظم
اگر طول چرخهٔ شما ماه‌به‌ماه بیش از هفت روز تغییر می‌کند، پیش‌بینی تقویمی تخمکگذاری دقت کمی دارد. در این حالت تست LH و مشاهدهٔ ترشحات اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. چرخههای نامنظم ممکن است دلایل مختلفی داشته باشند؛ از استرس، تغییر وزن، ورزش بسیار شدید و شیردهی تا اختلالات تیروئید و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک. چرخههای خیلی کوتاه‌تر از ۲۱ روز یا بلندتر از ۳۵ روز، یا نبودن قاعدگی برای چند ماه، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
روش تقویمی برای پیشگیری؟
برخی افراد از همین محاسبه برای پیشگیری از بارداری استفاده می‌کنند و از رابطه در روزهای باروری پرهیز می‌کنند. این روش که روش تقویمی نام دارد، در عمل اطمینان کمی دارد، چون حتی در زنانی با چرخههای منظم، زمان تخمکگذاری ممکن است در یک ماه چند روز زودتر یا دیرتر از معمول رخ دهد. استرس، بیماری یا سفر می‌توانند تخمکگذاری را جابهجا کنند. اگر نمی‌خواهید باردار شوید، دربارهٔ روش‌های مطمئن پیشگیری با پزشک یا ماما صحبت کنید و به این ابزار تکیه نکنید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
بیشتر زوجهای سالم ظرف یک سال اقدام منظم باردار میشوند و بخش بزرگی از آن‌ها در شش ماه اول. اگر زن زیر ۳۵ سال دارد و پس از یک سال، یا بالای ۳۵ سال دارد و پس از شش ماه اقدام منظم بارداری رخ نداده، بررسی ناباروری برای هر دو زوج توصیه می‌شود. در صورت وجود قاعدگی‌های بسیار نامنظم، سابقهٔ عفونت لگنی، اندومتریوز یا جراحی‌های قبلی، یا سن بالای چهل سال، زودتر مراجعه کنید. ناباروری فقط مسئلهٔ زن نیست و بررسی همسر هم بخشی از ارزیابی است. همراه داشتن یادداشت‌های چند ماه از تاریخ قاعدگی‌ها، نتیجهٔ تست‌های تخمکگذاری و دمای پایهٔ بدن، ارزیابی پزشک را سریع‌تر و دقیق‌تر می‌کند و ممکن است از تکرار برخی آزمایش‌ها جلوگیری کند.
گام بعدی
اگر بارداری رخ داد، محاسبه سن بارداری هفتهٔ بارداری و تقویم آزمایش‌ها را نشان می‌دهد و محاسبه تاریخ زایمان تاریخ تقریبی تولد را. سایر ابزارهای چرخهٔ قاعدگی و بارداری در فهرست ابزارهای سلامت و تناسب اندام آمده‌اند. این ابزار برای آگاهی عمومی است و جایگزین مشاورهٔ پزشک یا متخصص باروری نیست.
آخرین بازبینی محتوا: · تیم تحریریه ابزار جیبی