فهرست مطالب
محاسبه سن بارداری اولین سؤال بسیاری از مادران پس از دیدن تست مثبت است: الان چند هفته باردارم و نوزاد کی به دنیا می‌آید؟ در ابزار بالا تاریخ اولین روز آخرین قاعدگی را با تقویم شمسی انتخاب کنید و اگر طول چرخهٔ قاعدگی شما با ۲۸ روز فرق دارد، آن را تنظیم کنید تا سن بارداری به هفته و روز، سهماههٔ فعلی، تاریخ تخمینی زایمان و تعداد روزهای باقی‌مانده نمایش داده شود. ابزار همچنین جدولی از معاینه‌ها و آزمایش‌های مهم بارداری با تاریخ دقیق شمسی هر کدام می‌سازد و نشان می‌دهد کدام گذشته، کدام همین حالا وقتش است و کدام چند روز دیگر. برای نمونه، اگر آخرین قاعدگی اول مرداد ۱۴۰۵ بوده، تاریخ تخمینی زایمان حدود ۹ اردیبهشت ۱۴۰۶ است.
راهنمای استفاده از محاسبه سن بارداری
- تاریخ اولین روز آخرین قاعدگی (LMP) را با تقویم شمسی انتخاب کنید.
- اگر طول چرخهٔ قاعدگی شما با ۲۸ روز فرق دارد، آن را تنظیم کنید.
- سن بارداری، سه‌ماهه و تاریخ‌های مهم نمایش داده میشود.
سن بارداری از کجا شمرده میشود؟
شاید عجیب باشد، اما سن بارداری از اولین روز آخرین قاعدگی شمرده میشود، نه از روز لقاح. در یک چرخهٔ ۲۸ روزه، تخمک‌گذاری و لقاح حدود دو هفته پس از شروع قاعدگی رخ می‌دهد؛ یعنی وقتی پزشک می‌گوید شش هفته باردارید، جنین در واقع حدود چهار هفته است. دلیل این قرارداد ساده است: بیشتر زنان روز شروع قاعدگی را می‌دانند، اما روز دقیق لقاح را نمی‌دانند. همهٔ جدول‌ها، تاریخ آزمایش‌ها و تقویم‌های بارداری هم بر اساس همین شمارش ساخته شده‌اند.
بارداری بهطور متوسط ۲۸۰ روز یا ۴۰ هفته از اولین روز آخرین قاعدگی طول می‌کشد. زایمان بین هفتهٔ ۳۷ تا ۴۲ در محدودهٔ ترم محسوب میشود و تولد پیش از هفتهٔ ۳۷ زودرس است. تنها درصد کمی از نوزادان دقیقا در روز تخمینی به دنیا می‌آیند و بیشتر زایمان‌ها در فاصلهٔ چند هفتهٔ اطراف آن رخ می‌دهد.
محاسبه سن بارداری با تاریخ شمسی
قاعدهٔ مشهور نگله برای محاسبهٔ تاریخ زایمان می‌گوید به اولین روز آخرین قاعدگی یک سال اضافه کنید، سه ماه کم کنید و هفت روز اضافه کنید. این قاعده برای تقویم میلادی ساخته شده و چون ماه‌های شمسی طول متفاوتی دارند، شش ماه اول ۳۱ روزه و بقیه ۳۰ یا ۲۹ روزه، اجرای مستقیم آن روی تاریخ شمسی چند روز خطا می‌دهد. ابزار به‌جای این قاعده، دقیقا ۲۸۰ روز به تاریخ آخرین قاعدگی اضافه میکند و نتیجه را به شمسی نشان می‌دهد؛ بنابراین نیازی به تبدیل تاریخ به میلادی ندارید.
اگر چرخهٔ قاعدگی شما بلندتر از ۲۸ روز است، تخمک‌گذاری دیرتر رخ داده و تاریخ زایمان هم به همان نسبت دیرتر است. ابزار تفاوت طول چرخه با ۲۸ روز را به تاریخ‌ها اضافه یا از آن‌ها کم میکند. مثلا با همان آخرین قاعدگی اول مرداد ۱۴۰۵ و چرخهٔ ۳۲ روزه، تاریخ تخمینی زایمان حدود ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۶ میشود.
سه‌ماهه‌های بارداری
بارداری به سه دورهٔ تقریبا سه‌ماهه تقسیم میشود. سهماههٔ اول تا پایان هفتهٔ سیزدهم است؛ دوره‌ای که اندام‌های اصلی جنین شکل می‌گیرند و بسیاری از مادران حالت تهوع، خستگی و حساسیت به بوها را تجربه می‌کنند. سهماههٔ دوم از هفتهٔ چهاردهم تا بیستوهفتم است که معمولا راحت‌ترین دوره به حساب می‌آید؛ تهوع کم میشود، انرژی بر می‌گردد و حرکت‌های جنین برای اولین بار حس میشود. سهماههٔ سوم از هفتهٔ بیستوهشتم تا زایمان است که رشد سریع جنین، سنگینی، کمردرد و آمادگی برای زایمان را به همراه دارد.
ابزار سهماههٔ فعلی را نشان می‌دهد و نوار پیشرفت، بخش طی‌شده از ۲۸۰ روز را نمایش می‌دهد. دانستن سه‌ماهه برای برنامه‌ریزی آزمایش‌ها، تصمیم دربارهٔ سفر و مرخصی و آمادگی‌های خانوادگی مفید است.
تقویم آزمایش‌ها و سونوگرافی‌ها
یکی از کاربردی‌ترین بخش‌های ابزار، جدول معاینه‌ها و آزمایش‌های مهم با تاریخ شمسی است. سونوگرافی تعیین سن و دیدن قلب جنین معمولا بین هفتهٔ ۶ تا ۱۰ انجام میشود. غربالگری سهماههٔ اول که شامل سونوگرافی NT و آزمایش خون است، پنجرهٔ زمانی محدودی بین هفتهٔ ۱۱ تا ۱۴ دارد و از دست دادن آن، امکان این غربالگری را از بین می‌برد. در صورت نیاز، غربالگری سهماههٔ دوم بین هفتهٔ ۱۵ تا ۱۸ انجام میشود. سونوگرافی آنومالی یا ناهنجاری بین هفتهٔ ۱۸ تا ۲۲، تست قند بارداری بین هفتهٔ ۲۴ تا ۲۸ و سونوگرافی رشد و وضعیت جنین معمولا بین هفتهٔ ۳۰ تا ۳۴ است.
| معاینه یا آزمایش | هفتهٔ بارداری | نمونه با آخرین قاعدگی ۱ مرداد ۱۴۰۵ |
|---|---|---|
| غربالگری سهماههٔ اول و NT | ۱۱ تا ۱۴ | ۱۶ مهر تا ۶ آبان ۱۴۰۵ |
| سونوگرافی آنومالی | ۱۸ تا ۲۲ | ۵ آذر تا ۲ دی ۱۴۰۵ |
| تست قند بارداری | ۲۴ تا ۲۸ | ۱۷ دی تا ۱۴ بهمن ۱۴۰۵ |
| تاریخ تخمینی زایمان | ۴۰ | ۹ اردیبهشت ۱۴۰۶ |
برنامهٔ دقیق آزمایش‌ها را پزشک یا ماما با توجه به شرایط شما تعیین میکند و ممکن است آزمایش‌های دیگری هم لازم باشد. این جدول کمک میکند پنجره‌های زمانی محدود را از دست ندهید و نوبت سونوگرافی را از قبل بگیرید. در بسیاری از شهرها نوبت مراکز سونوگرافی معتبر، به‌ویژه برای غربالگری سهماههٔ اول و سونوگرافی آنومالی، چند هفته جلوتر پر میشود. به همین دلیل بهتر است به محض مشخص شدن سن بارداری، تاریخ پنجره‌ها را یادداشت کنید و برای هر کدام دست‌کم دو هفته زودتر نوبت بگیرید تا اگر جابه‌جایی لازم شد، هنوز در محدودهٔ زمانی مجاز باشید.
وقتی سونوگرافی تاریخ دیگری می‌گوید
گاهی سن بارداری که در سونوگرافی اول گزارش میشود، با محاسبه از روی آخرین قاعدگی چند روز یا بیشتر فرق دارد. این اتفاق رایج است؛ ممکن است تاریخ قاعدگی دقیق به خاطر نمانده باشد، چرخه‌ها نامنظم باشند یا تخمک‌گذاری در آن ماه زودتر یا دیرتر رخ داده باشد. سونوگرافی سهماههٔ اول که طول جنین را اندازه می‌گیرد، دقیقترین روش تعیین سن بارداری است. اگر اختلاف قابلتوجه باشد، پزشک معمولا تاریخ زایمان را بر اساس همان سونوگرافی اصلاح میکند و این تاریخ در طول بارداری ثابت می‌ماند.
اگر پزشک تاریخ زایمان را بر اساس سونوگرافی تعیین کرده، برای استفاده از ابزار می‌توانید تاریخ زایمان را از همان گزارش بگیرید و در محاسبه تاریخ زایمان کار کنید، یا آخرین قاعدگی را طوری تنظیم کنید که تاریخ زایمان با گزارش پزشک یکی شود. سونوگرافی‌های بعدی معمولا برای ارزیابی رشد جنین است و تاریخ را دوباره تغییر نمی‌دهد.
اگر تاریخ آخرین قاعدگی را نمی‌دانید
اگر تاریخ آخرین قاعدگی را به خاطر ندارید، قاعدگی‌های نامنظم دارید یا بارداری پس از قطع قرص یا در دوران شیردهی رخ داده، محاسبه از روی آخرین قاعدگی قابل اعتماد نیست. در این حالت سونوگرافی اول، مرجع اصلی تعیین سن بارداری است. اگر بارداری با روش‌های کمک‌باروری مثل IVF رخ داده، تاریخ انتقال جنین دقیقترین مبنای محاسبه است و ابزار تاریخ زایمان این حالت را هم دارد. برای پیدا کردن طول چرخهٔ خود از تاریخ‌های قاعدگی‌های گذشته، محاسبه زمان پریود کمک میکند.
اسید فولیک و مراقبت‌های اولیه
از اقدامات کلیدی سهماههٔ اول، مصرف اسید فولیک است که خطر برخی ناهنجاری‌های لولهٔ عصبی جنین را کاهش می‌دهد. بهترین زمان شروع آن، پیش از بارداری است، اما اگر هنوز شروع نکرده‌اید، با پزشک یا ماما صحبت کنید. اولین مراجعهٔ مراقبت بارداری را زود انجام دهید؛ در این مراجعه آزمایش‌های پایه، بررسی سوابق پزشکی و داروهای مصرفی و برنامهٔ مراقبت‌ها تعیین میشود. در ایران، مراقبت‌های بارداری در مراکز خدمات جامع سلامت هم ارائه میشود و ثبت بارداری در این مراکز، پیگیری منظم را ساده‌تر میکند.
داروهایی که پیش از بارداری مصرف می‌کردید را خودسرانه قطع یا ادامه ندهید و دربارهٔ هر کدام با پزشک مشورت کنید. سیگار، قلیان و الکل در بارداری خطرهای جدی برای جنین دارند و کنار گذاشتن آن‌ها از مهم‌ترین کارهایی است که می‌توانید انجام دهید.
افزایش وزن در بارداری
افزایش وزن مناسب در بارداری به BMI پیش از بارداری بستگی دارد. طبق توصیه‌های رایج، زنانی که پیش از بارداری BMI طبیعی داشته‌اند، معمولا ۱۱٫۵ تا ۱۶ کیلوگرم در کل بارداری وزن اضافه می‌کنند. برای کسانی که کمبود وزن داشته‌اند، افزایش بیشتر، حدود ۱۲٫۵ تا ۱۸ کیلوگرم، و برای کسانی که اضافه وزن یا چاقی داشته‌اند، افزایش کمتر، به ترتیب حدود ۷ تا ۱۱٫۵ و ۵ تا ۹ کیلوگرم توصیه میشود. BMI پیش از بارداری را با محاسبه BMI و وزن پیش از بارداری بسنجید.
بیشتر افزایش وزن در سهماههٔ دوم و سوم رخ می‌دهد و در سهماههٔ اول معمولا یکی دو کیلوگرم بیشتر نیست؛ حتی ممکن است به دلیل تهوع کمی وزن کم شود. گفتهٔ قدیمی «باید برای دو نفر غذا خورد» درست نیست؛ نیاز انرژی در سهماههٔ دوم و سوم فقط چند صد کیلوکالری در روز بیشتر میشود. نیاز آب هم بالا می‌رود که با محاسبه آب مورد نیاز بدن می‌توانید آن را ببینید.
تغییرات رایج در هر سه‌ماهه
در سهماههٔ اول، تهوع و استفراغ صبحگاهی که در واقع ممکن است در هر ساعتی از روز رخ دهد، خستگی شدید، حساسیت پستان‌ها، تکرر ادرار و تغییر ذائقه رایج است. برای بیشتر مادران، تهوع تا حدود هفتهٔ ۱۲ تا ۱۴ کم میشود. خوردن وعده‌های کوچک و مکرر، پرهیز از گرسنگی طولانی و غذاهای چرب و پرادویه، و استراحت کافی کمک میکند. اگر استفراغ آن‌قدر شدید است که نمی‌توانید مایعات را نگه دارید، حتما به پزشک مراجعه کنید.
در سهماههٔ دوم، انرژی بیشتر میشود، شکم کم‌کم بزرگ میشود و ممکن است گرفتگی عضلات پا، سوزش سر دل و تغییرات پوستی را تجربه کنید. در سهماههٔ سوم، سنگینی، کمردرد، تنگی نفس هنگام فعالیت، تورم مختصر پاها در پایان روز و بی‌خوابی رایج‌تر است. انقباض‌های نامنظم و بی‌دردی که به آن انقباض‌های آمادگی می‌گویند هم ممکن است حس شوند. بیشتر این تغییرات طبیعی‌اند، اما اگر شدید شدند یا با نشانه‌های هشدار همراه بودند، با پزشک صحبت کنید. نوشتن سؤال‌ها در یک دفترچه پیش از هر ویزیت هم کمک میکند چیزی فراموش نشود.
کار، سفر و ورزش در بارداری
بیشتر زنان در بارداری بدون عارضه می‌توانند به کار خود ادامه دهند، به شرط اینکه کارشان با بلند کردن اجسام سنگین، ایستادن بسیار طولانی یا تماس با مواد شیمیایی خطرناک همراه نباشد. دانستن تاریخ زایمان برای برنامه‌ریزی مرخصی زایمان و هماهنگی با محل کار مفید است. سفر در سهماههٔ دوم معمولا راحت‌تر و کم‌خطرتر است. برای سفرهای طولانی با خودرو، هر یکی دو ساعت توقف کنید و کمی راه بروید. شرکت‌های هواپیمایی برای پرواز در هفته‌های پایانی بارداری محدودیت‌هایی دارند که باید پیش از خرید بلیت بپرسید.
ورزش منظم با شدت متوسط، مثل پیاده‌روی، شنا و ورزش‌های مخصوص بارداری، برای بیشتر مادران مفید است و به کنترل وزن، کاهش کمردرد و آمادگی برای زایمان کمک میکند. از ورزش‌هایی که خطر زمین خوردن یا ضربه به شکم دارند پرهیز کنید و اگر عارضه‌ای مثل خونریزی، جفت سرراهی یا خطر زایمان زودرس دارید، پیش از هر ورزشی با پزشک مشورت کنید.
بارداری دوقلو و چندقلو
در بارداری‌های دوقلو و چندقلو، طول بارداری معمولا کوتاه‌تر است و زایمان اغلب پیش از هفتهٔ ۴۰ رخ می‌دهد. برنامهٔ مراقبت‌ها هم فشرده‌تر است و سونوگرافی‌های بیشتری برای پیگیری رشد هر جنین انجام میشود. ابزار بالا بر اساس بارداری تک‌قلو کار میکند و تاریخ زایمانی که نشان می‌دهد، برای بارداری چندقلو فقط مرجع شمارش هفته‌هاست؛ زمان مناسب زایمان را پزشک با توجه به شرایط تعیین میکند.
نشانه‌هایی که نباید منتظر ماند
برخی نشانه‌ها در بارداری نیاز به مراجعهٔ فوری دارند و نباید تا نوبت بعدی صبر کرد. خونریزی واژینال، درد شدید یا مداوم شکم، سردرد شدید همراه با تاری دید یا تورم ناگهانی صورت و دست‌ها، تب بالا، آبریزش از واژن، کاهش محسوس حرکات جنین در سهماههٔ سوم و استفراغ‌های شدید که مانع خوردن و نوشیدن شود، از این نشانه‌ها هستند. در این موارد با پزشک تماس بگیرید یا به بیمارستان مراجعه کنید.
حرکات جنین و هفته‌های پایانی
بیشتر مادران اولین حرکات جنین را بین هفتهٔ ۱۸ تا ۲۲ حس می‌کنند؛ مادرانی که بارداری قبلی داشته‌اند معمولا زودتر. در سهماههٔ سوم، حرکات جنین الگوی نسبتا منظمی پیدا میکند و توجه به آن مهم است. اگر احساس کردید حرکات کمتر از معمول شده، با پزشک تماس بگیرید. در هفته‌های پایانی، آماده کردن ساک بیمارستان، هماهنگی رفت‌وآمد و آشنایی با نشانه‌های شروع زایمان، مثل انقباض‌های منظم و پیشرونده یا پاره شدن کیسهٔ آب، از کارهایی است که آرامش بیشتری می‌دهد.
شمارش معکوس تا تولد
دانستن روزهای باقی‌مانده تا تاریخ زایمان، برای برنامه‌ریزی مرخصی، آماده کردن اتاق نوزاد و هماهنگی‌های خانوادگی مفید است. ابزار تعداد روزهای باقی‌مانده را نشان می‌دهد و اگر بخواهید یک شمارش معکوس دائمی داشته باشید، شمارش روزهای مانده تا یک تاریخ کمک میکند. برای حساب کردن تاریخ‌ها، مثلا اینکه هفتهٔ بیست‌وچهارم دقیقا چه روزی است، افزودن روز به تاریخ را ببینید.
یادداشت پایانی
این ابزار برای آگاهی و برنامه‌ریزی است و جایگزین مراقبت‌های پزشکی بارداری نیست. هر بارداری منحصربه‌فرد است و برنامهٔ دقیق آزمایش‌ها، تاریخ زایمان و مراقبت‌ها را پزشک یا ماما بر اساس معاینه و سونوگرافی تعیین میکند. سایر ابزارهای بارداری و سلامت زنان، از محاسبه تخمک‌گذاری تا محاسبه زمان پریود، در صفحهٔ ابزارهای سلامت و تناسب اندام آمده‌اند.
آخرین بازبینی محتوا: · تیم تحریریه ابزار جیبی